EKİM SAYISI BAYİDE!


ABONE OL

Zamanda Donan Balıklar

Richard Conniff

Craig Cutler

25.9.2019

 

Zamanda Donan Balıklar

Koleksiyon yöneticisi Justin Mann’ın elinde bir Atlantik mersinbalığı (Acipenser oxyrinchus) var. Üreme bölgelerindeki barajlar türü tehdit ediyor. Koleksiyon çevresel değişimlerin balıklar üzerindeki etkilerini gözler önüne seriyor ve bu nedenle araştırmacılar için oldukça değerli.

Louisianalı bir biyoloğun devasa -ve tüyler ürpertici- sucul yaşam koleksiyonu, insanların bazı türleri nasıl yok oluşa sürüklediğini gözler önüne seriyor.

Bir korku filmi yönetmeninin rüyalarını süsleyebilecek özellikte bir doğa tarihi koleksiyonu. Onu, New Orleans’ın yaklaşık 15 kilometre güneydoğusunda, Mississippi Nehri’nin kıvrımlarından birindeki yarı ormanlık yarı bataklık arazide, Wild Boar adı ile anılan toprak yolun ardında buluyorsunuz. Soldaki sık ağaçlıkta aligatorlar ve su mokasenleri yaşıyor. Sağda, A3 olarak numaralandırılmış, yan taraflarına patlama tehlikesine karşı kalın setler çekilmiş ve yükleme rampası zamanın kaçınılmaz etkileriyle çatlayıp öne doğru eğilmiş cephane deposu var.

Burada, kabaca 160 hektarlık alana genişçe yayılmış ve birçoğu terk edilmiş hâlde buna benzer 26 depo bulunuyor. II. Dünya Savaşı sırasında ABD donanması gemilerinin denize açılmadan önce topçu mermisi almak için uğradığı yer burası. Daha sonraları Merkezi Haberalma Teşkilatı da (CIA), 1961’deki talihsiz Domuzlar Körfezi Çıkarması için Kübalı gerillaları bu alanda eğitti.

Arazi artık Tulane Üniversitesi’ne ait ve ziyaretçilerinin çoğunluğunu, A3 ve A15 numaralı depolarda yer alan yaklaşık sekiz milyon ölü balığın cazibesine kapılıp buraya gelen biyologlar oluşturuyor. (Yakınlardaki bir diğer depoda ise Louisiana Üniversitesi’nin balık koleksiyonu var.)

Balıklar, üç metre yüksekliğinde ve 11 metre uzunluğundaki sıra sıra raflara dizilmiş ve kapakları sıkıca kapatılmış, çeşitli büyüklükteki kavanozlarda, alkol içinde duruyorlar. Örneklerin bazıları gerçekten çok tuhaf. Saydam yüzgeçleri gökyüzüne doğrultulmuş ve dünyadışı bir dua toplantısındaki cemaat üyeleri gibi görünen birkaç düzine kaşıkağızlı mersinbalığı, 19 litrelik bir kapta bir arada. Ancak ana koleksiyondaki 22 sıranın dokuzu Cyprinidae türlerinden oluşuyor, bu da çoğunlukla sazan balıkları demek. Yani, aslında bu alanın ana estetiği sıradanlıktan ibaret.

Bu, dünyanın en büyük balık koleksiyonu –ve bu da, altı çizilmesi gereken bir özellik.


1954 yılında Meksika Körfezi’nde yakalanan bu çomak balıkları (Hyporhamphus unifasciatus), 50 yılı aşkın bir süre boyunca bölgedeki balık popülasyonunu belgeleyen biyolog Royal D. Suttkus’ın koleksiyonunun derinliğini yansıtıyor.

Zamanının çoğunu, iç duvarlarda bitmek bilmez biçimde kendini tekrarlayan küf sorunuyla mücadele ederek geçiren 38 yaşındaki koleksiyon yöneticisi Justin Mann, “Aslında bu, en büyük larva sonrası koleksiyonu,” diyor. “Tür sayısı değil, örnek sayısı açısından en büyük,” diye de ekliyor. Öyle ki, örneklerin bir milyonu aşkın bölümü tek bir türe ait: Cyprinella venusta. (Ve evet, bu da bir tür sazan balığı.) Koleksiyon, Endonezya’ya kadar uzanan uç örnekleri de içeriyor. Ancak buradaki balıkların birçoğu temel olarak Güneydoğu ABD sularından, Teksas Körfez Kıyısı’ndan Güney ve Kuzey Carolina’ya kadar olan bölgeden geliyor.

Tulane koleksiyonu, azimli ve genç balık biyoloğu Royal D. Suttkus’ın bölgeye geldiği 1950 yılında, doldurulmuş iki balıktan ibaretti yalnızca. Suttkus, görüp incelemedikçe sucul yaşamı anlayamayacağımız, anlayamadığımız şeyi ise büyük olasılıkla koruyamayacağımız ilkesinden yola çıkarak koleksiyonu zenginleştirmeye ant içti. Amansız bir saha biyoloğuydu Suttkus ve izleyen 50 yılını bölgenin sularına boğazına kadar dalıp dolaşarak ve üç metre uzunluğundaki bir ağın ucunu, diğer uçtaki yükseklisans öğrencisi onun hızına yetişmeye çalışırken, çekiştirip durarak geçirdi.

Diğer balık biyologları da arazide sıklıkla yeni ve ilgi çekici bir şeyler arayarak bir uçtan bir uca dolaşıyor ve sağdan soldan örnekler topluyor. Fakat 2009 yılında vefat eden Suttkus, onlarca yıl boyunca aynı nehirlerin aynı bölgelerinden örnek toplamış ve genellikle kâğıt fabrikaları ile diğer kirleticiler için zorunlu çevresel etki değerlendirmeleri yapmıştı.

Balık biyologları açısından geleneksel uygulamalardan biri, toplama sonrasında yakalanan balıkları yere serip, korunmaya değer birkaç balık seçip geri kalanını suya bırakmak iken, Suttkus’ın kuralı, ağına takılan her şeyi kavanozlamaktı.

Ve bu yaptığı, diğer biyologlar açısından kaş çatılacak bir şeydi. Her yıl aynı noktadan çok sayıda balık toplamanın popülasyonlara zarar vermesi pek olası değildi; yaptığı, dışarıdan bakıldığında kötü görünüyordu yalnızca. Ve gerçek şu ki, bu “her şeyi kapsayan” sistematik toplama yöntemi Royal D. Suttkus Balık Koleksiyonu’nun zamana meydan okuyan gücü hâline geldi.

Craig Cutler

Zebra müren balığı, Gymnomuraena zebra

Craig Cutler

Amerikan cepli köpekbalığı, Mollisquama mississippiensis n. sp.

Craig Cutler

Büyükkafalı kılkuyruk, Trichiurus lepturus

Craig Cutler

Benekli kötekbalığı, Leiostomus xanthurus

Craig Cutler

Çizgili balonbalığı, Chilomycterus schoepfii

Craig Cutler

Kızıl aslanbalığı, Pterois volitans

Craig Cutler

Açıksu gümüş berlamı, Merluccius albidus

Craig Cutler

Brezilya elektrikli vatozu, Narcine brasiliensis

Craig Cutler

Atlantik sivriburunlu köpekbalığı, Rhizoprionodon terraenovae

Craig Cutler

Artık soyu tükenmiş olan bu balığın adı tavşandudaklı çöpçübalığı (Moxostoma lacerum). Uzmanlar, bu balıkların, Güneydoğu ABD’de odunculuk ve tarımsal faaliyetlerin yol açtığı akıntıların beslendikleri bölgeyi alüvyonla kaplaması sonucu aç kalarak yok olduğu görüşünde.

Craig Cutler

Benekli yayınbalığı, Synodontis ocellifer

Craig Cutler

Kaşıkağızlı mersinbalığı, Polyodon spathula

Craig Cutler

Pars müreni, Enchelycore pardalis

Craig Cutler

Kalkıkburunlu midillibalığı, Secutor ruconius

Craig Cutler

Körfez okbalığı, Percina suttkusi

Craig Cutler

Siyahbenekli levrek, Pomoxis nigromaculatus

Craig Cutler

Güney pisibalığı, Paralichthys lethostigma

Craig Cutler

Kara levrek, Centropristis striata

Craig Cutler

Zincirli deniziğnesi, Syngnathus louisianae

Craig Cutler

Bölgedeki tatlısu balıkları, koleksiyonun büyük bir bölümünü oluşturuyor. Diğer kaynaklardan gelen türler arasında, Hawaii’nin açık sularından yakalanmış bu fenerbalığı da (Lophiodes miacanthus) var.

Tennessee Akvaryumu’ndan (ABD, Chattanooga) sucul yaşamı koruma biyoloğu Bernie Kuhajda, “Bu durum, koleksiyonun parçalarını, daha seçici müzelerin raflarına sızan çarpıklıklar olmaksızın, ‘geçmişe açılan bir pencere’ hâline getiriyor,” diyor. “Çoğu balık araştırmacısı, yalnızca 10 balık alacaksa, yakaladıkları arasından en büyük olanları seçer.” Böylece türleri doğru şekilde tanımlamalarına olanak sağlayan özellikler olan pullar ve yüzgeçlerdeki kılçıklı uzantıları sayabiliyorlar. “Suttkus’ın ise topladığı her şeyi alması nedeniyle, o tarih ve o yerdeki gerçek yaş grubu yapısını, örneğin, sağlıklı bir popülasyon sayılması için gereken tüm yaş gruplarını içerip içermediğini görebiliyorsunuz. Ki bu da oldukça yararlı bir veri.”

Peki, nasıl yararlı? Gözlerini bütçeyi yönlendirebilecekleri daha cazip alanlara diken üniversite yetkililerinin sıklıkla sorduğu bir soru bu. Louisiana Monroe Üniversitesi kısa bir süre önce –müzeye yalnızca iki gün öncesinde haber vererek– tüm balık koleksiyonunu tahliye etmeye çalıştı, çünkü yöneticiler daha iyi bir spor tesisi inşa etmek istiyordu. Tulane’in de dahil olduğu bir enstitüler birliği, koleksiyonun imdadına koştu ve Suttkus depolarından birine 11 sıra daha örnek ekledi (bu örnekler hâlâ raflar arasında dağıtılmayı bekliyor).

Koleksiyon, özellikle ilgi çekici bir geçmişe pencere açtığı için yararlı bulunuyor. Suttkus, nehirlerde barajların bulunduğu bir dönemde örnek topluyordu. Kirlilik büyük oranda kontrolsüzdü. “Alabama’nın kuzeyinde bir kimya fabrikası açıldıktan sonra,” diyor, 1970’lerde lisansüstü öğrencisi olduğu dönemlerde Suttkus’ın yanında çalışmış olan John Caruso, “nehirden bir mavisolungaç çıkardığımı ve solungaçlarından aniden kan fışkırmaya başladığını hatırlıyorum.”

Şimdilerde, 20. yüzyılda görülen dizginlenemez gelişimin Güneydoğu ABD’yi nasıl değiştirdiğini inceleyen biyologlar, sorularına yanıt aramak için Suttkus koleksiyonuna başvuruyor. Hem bizzat ziyaret ederek, hem de sanal olarak –Ulusal Bilim Vakfı, koleksiyonun, tüm örneklerine ilişkin verileri ve bulundukları yerleri internete koyan ilk doğa tarihi müzelerinden biri olmasına yardımcı oldu.

ABD Jeolojik Tetkik Dairesi araştırmacıları tarafından yürütülen bir inceleme ise, Suttkus’ın düzenli ziyaretlerde bulunarak yaşanan kayıpların kayıtlarını tuttuğu Alabama Nehri’ni konu edindi. Kayıtlara göre nehirdeki tür sayısı, 1960’lardan yüzyılın sonlarına kadar neredeyse üçte iki oranında azalmıştı. Söz konusu zaman diliminde yapılan barajlar, bir zamanlar özgürce akan nehrin 16 rezervuardan oluşan bir sisteme dönüşme sürecini tamamladı. Tarımsal sulama, kentleşme ve atık tesisleri ile yüzey madenlerinden gelen atık sular da nehre zarar verdi.

Kurbanlar arasında, asırlardır kullandıkları göç yolları artık barajlarla kapatılmış olan Alabama mersinbalığı ve şimdilerde nehirden büyük oranda silinen Körfez mersinbalığı da yer alıyor.

Alabama tirsibalığı, çilgöbekli yayınbalığı, kristal okbalığı gibi balıklar da büyük oranda yok olmuş durumda; gezgin tatlısu kefali ve nehir gümüşi balığı gibi türler ise artık Suttkus’ın onları yaygın olarak yakaladığı alanlarda görülmüyor. 2005 yılında, nehrin balık türlerinden 10’u federal hükümet tarafından tehdit altındaki türler listesine alındı; uzmanların görüşü ise, en az 28 türün hassas ya da ileri ölçüde tehlike altında olduğu yönünde. Araştırmada yapılan uyarıda da yer verildiği şekliyle, önlem alınmazsa “balık türlerinin yok oluşu kaçınılmaz görünüyor.”

Anlaşılan o ki, asıl korku filmi Suttkus’ın koleksiyonu değil, bu koleksiyonun çevremizde oluşturduğumuz yıkımın ne kadar kapsamlı olduğu hakkında açığa çıkardıkları.

Yorum Yaz

Toplam Yorum: 0

Yorum yapabilmek için giriş yapmanız gerekmektedir.


Ghost is Here

Craig Cutler

Zebra müren balığı, Gymnomuraena zebra

Craig Cutler

Amerikan cepli köpekbalığı, Mollisquama mississippiensis n. sp.

Craig Cutler

Büyükkafalı kılkuyruk, Trichiurus lepturus

Craig Cutler

Benekli kötekbalığı, Leiostomus xanthurus

Craig Cutler

Çizgili balonbalığı, Chilomycterus schoepfii

Craig Cutler

Kızıl aslanbalığı, Pterois volitans

Craig Cutler

Açıksu gümüş berlamı, Merluccius albidus

Craig Cutler

Brezilya elektrikli vatozu, Narcine brasiliensis

Craig Cutler

Atlantik sivriburunlu köpekbalığı, Rhizoprionodon terraenovae

Craig Cutler

Artık soyu tükenmiş olan bu balığın adı tavşandudaklı çöpçübalığı (Moxostoma lacerum). Uzmanlar, bu balıkların, Güneydoğu ABD’de odunculuk ve tarımsal faaliyetlerin yol açtığı akıntıların beslendikleri bölgeyi alüvyonla kaplaması sonucu aç kalarak yok olduğu görüşünde.

Craig Cutler

Benekli yayınbalığı, Synodontis ocellifer

Craig Cutler

Kaşıkağızlı mersinbalığı, Polyodon spathula

Craig Cutler

Pars müreni, Enchelycore pardalis

Craig Cutler

Kalkıkburunlu midillibalığı, Secutor ruconius

Craig Cutler

Körfez okbalığı, Percina suttkusi

Craig Cutler

Siyahbenekli levrek, Pomoxis nigromaculatus

Craig Cutler

Güney pisibalığı, Paralichthys lethostigma

Craig Cutler

Kara levrek, Centropristis striata

Craig Cutler

Zincirli deniziğnesi, Syngnathus louisianae

Craig Cutler

Bölgedeki tatlısu balıkları, koleksiyonun büyük bir bölümünü oluşturuyor. Diğer kaynaklardan gelen türler arasında, Hawaii’nin açık sularından yakalanmış bu fenerbalığı da (Lophiodes miacanthus) var.

GİRİŞ YAP

Kullanıcı adı ve şifrenizle giriş yapabilirsiniz.

Şifremi Unuttum Üye Olmak İstiyorum

İletişim İzni Koşullarını okudum, kabul ediyorum.
Zaten üyeyim

Lütfen kayıtlı email adresinizi giriniz.

Geri Dön

VEYA