MART SAYISI BAYİDE!

ABONE OL SATIN AL

Erkek Olmak

Chip Brown

Pete Muller

30.12.2016

Erkek Olmak

Drew Moore (11), duvarı, erkek çocuklarını haşarılıkla özdeşleştiren yazıyla bezeli odasında havalı tüfek koleksiyonuyla poz veriyor. Arkansas’ta yaşadığı çevrede avcılıkla erkeklik iç içe geçmiş: “Avlanmayan erkeklere karşı değiliz,” diyor üvey annesi Callie. “Ama avlananları kesinlikle seviyoruz.”

21. yüzyılda çocukluktan erkekliğe nasıl ulaşılıyor? Bazı yollar diğerlerinden daha belirgin.

Shadrack Nyongesa’nın bıçakla randevusu şafak vaktinden hemen sonraya ayarlanmış. Batı Kenya’daki Bukusu kabilesinden on dört yaşındaki bu sünnetsiz genç, bileklerine takılı metal bileziklere vurduğu tüylü inek çıngıraklarını şıngırdatıp duruyor dün sabahtan beri. Babasının evinin önündeki mango ağacının altında yer alan toprak düzlükte ellerini havaya kaldırıp dans ederken, yaşça büyük arkadaşları ve akrabaları, ellerinde sağa sola salladıkları sopa ve guava dallarıyla etrafında dönüyor; cesaret, kadın ve alkol üzerine yakılmış türküler söylüyorlar.

Öğleden sonra, Shadrack ve beraberindekiler dayılarından birinin evine törensel bir ziyaret yapıyor. Dayı ona bir inek hediye ediyor ama önce yüzüne bir şaplak indirip, “Hanım evladı gibisin, erkek olmaya hazır görünmüyorsun!” diye avazı çıktığı kadar bağırıyor. Sikhebo denilen Bukusu sünnet törenine hazırlanan çocuk, gözyaşlarını tutamıyor. Korkmuş gibi değil de öfkeli görünüyor ve babasının evine döndüğünde, chinyimba çıngıraklarını daha bir çoşkuyla çalıyor, tüm marifetlerini sergileyen bir şovmenin hevesiyle dans ediyor.

Güneş batarken eğlenceye katılan misafirlerin sayısı 50’yi aşıyor. Fenerle aydınlanan kulübelerde oturan erkekler, ortak bir kâseye daldırdıkları saz gibi uzun kamışlarla bu tören için özel olarak mayalanan mısır birası busaa içiyor. Saat dokuz buçukta kalabalık, yeni kurban edilmiş ineğin inci mavisi iç organları etrafında halka oluşturuyor. Shadrack’ın dayılarından biri şişkin işkembeyi bıçakla yarıyor. Dokudan iki uzun şerit kesiyor, sonra elini daldırıp tam öğütülmemiş yeşilimsi pelteyi avuçluyor. Kolu fırlatmaya hazır durumda yeğenine yaklaşıyor.


Büyükler tarafından ineğin işkembesinden çıkan dışkıyı üzerine bulaştırmadan önce aşağılanan 14 yaşındaki Shadrack Nyongesa’nın yanaklarından aşağı gözyaşları süzülüyor. Bu ritüelin amacı karakter güçlendirmek. “Eğer, dayınızın yüzünüze inek işkembesinden çıkanları sıvamasına dayanabilirseniz,” diyor Bukusu gazeteci Daniel Wesangula, “her şeye dayanabilirsiniz.”

“Ailemizde şimdiye kadar hiç kimse korkmadı!” diye bağırıyor. “Dayanıklı ol!” Askeri okula yeni girmiş bir öğrencinin acıklı metaneti içinde havaya bakan Shadrack’ın yüzüne el fenerleriyle ışık tutuluyor. Ve sonra dayı, daha önce aynı manzarayı birçok kez görmüş olanları bile etkileyecek bir hareketle elindeki kötü kokulu pelteyi yeğeninin göğsüne fırlatıp, çocuğun yüzüne ve kafasına şevkle bulaştırmaya başlıyor. İneğin işkembesinden kestiği şeritleri yaka gibi boynuna doluyor ve iki yanağına güçlü birer tokat nakşediyor.

“Telaşa kapılırsan ya da ağlarsan hiç geri gelme,” diyor dayı. “Nehrin öbür yakasına geç ve arkana bakmadan git. Artık askersin. Birisi parmağını gözüne soksa bile gözünü kırpmayacaksın!”

Bir omusinde –henüz sünnet olmamış– için bu noktadan sonra artık geri dönüş yok.

Shadrack o gece, enerjisini busaa yakıtından alan khuminya adlı eğlencenin ortasında saatlerce dans ediyor. Büyükler ona erkek olmanın ne anlama geldiğini anlatıyor, ahlaki kuralları öğretiyor, yaşlılara ve kadınlara saygı göstermenin önemini açıklıyor ve evli kadınlardan uzak durması gerektiği gibi pratik uyarılarda bulunuyor. Hediye olarak un, tavuk ve küçük miktarda para veriyorlar. İnsan olarak değeriyle dalga geçiliyor, kararlılığı küçümseniyor. Gece yarısına doğru, artık kurşun gibi ağırlaşmış kollarını ve tezeğe bulanmış kafasını dinlendirmesine izin veriliyor. Saat ikide kalkıyor. Bir saat sonra yine azimle chinyimba çıngıraklarını sallıyor ve olasılıkla adrenalin spazmları içinde dans ediyor. Akraba ve arkadaşları –bazıları ev yapımı biranın etkisiyle çakırkeyif– türkü söylüyor: “Güneş doğmak üzere! Bıçağın kokusunu alıyor musun? Şafak vakti gelip çattı!”

Pete Muller

Kiev yakınlarındaki bir yaz kampına katılan çocuklar, Ukraynalılara “ülkenin onurunun ayaklar altına alınmasına” asla izin vermeme çağrısı yapan pankartın altında basit savaş taktikleri öğreniyor. Deneyimin amacı erkekleri askerliğe hazırlamak ve kızlara daha derin bir vatanseverlik duygusu aşılamak.

Pete Muller

Güney Afrika, Tshifudi’de yaşayan Venda kabilesinin çıplak elleriyle yumruk atmaya hazırlanan gençleri, "musangwe" adı verilen boks geleneğini yaşatıyor. Bazıları ancak dokuz yaşında olan erkek çocuklar için hem bir enerji boşaltma hem de sinirlerine hakim olma yolu. Karşılaşmalardaki şiddetin derecesi yetişkinler tarafından kontrol ediliyor.

Pete Muller

Apalaş dağlarında beş gün içinde yapılan 90 kilometrelik zorlu bir yürüyüşün ardından, Victor Rivera arkadaşına sarılıyor. New Jersey, Newark’ta sadece erkeklerin okuduğu St. Benedict Koleji dengeli bir erkeklik anlayışı öğretiyor. Okulun mottosu: “Kardeşime zarar veren şey bana da zarar verir; ona faydalı olan bana da faydalı olur.”

Pete Muller

Hasidik inancı ve ailesinin erkekleriyle çevrili Levi Tiechtel, New York, Queens’te on üçüncü yaş gününü bar mitzvah sırasında kutluyor. Museviler, bir erkeğin kendi yaptıklarından ve günahlarından sorumlu hale geldiği yaşın kutlandığı bu ritüeli binlerce yıldır yaşatıyor.

Pete Muller

El Salvador’un başkenti San Salvador’da acil yardım hizmetleri sunan Salvamento Komando Birliği üyeleri mola sırasında eğleniyor. Bu gençler, birçok arkadaşlarının aklını çelen şiddet yanlısı çetelere katılmayı reddetmiş ve onun yerine erkekliklerini yansıtmak için ihtiyacı olanlara yardım etme yolunu seçmiş.

Pete Muller

Bir ağırlık çalışmasını tamamlamak için gayret gösteren Jack McGrath (16), Massachusetts, Marblehead’deki okulunun spor salonunda Amerikan futbolu sezonuna hazırlanıyor. Sosyologlara göre, 19. yüzyıl Amerika’sında erkek çocukların boş zamanlarındaki artış, vücudu ve kişiliği güçlendiren atletizmin gelişmesine yol açtı.

Pete Muller

Liseli gençler bir Haziran akşamı Marblehead’deki bir pizzacıda vakit geçiriyor. Erkekliğin birçok tanımının olduğu Amerikan kültüründe erkek kimliği arayışı kafa karıştırıcı olabiliyor. Bir erkek çocuğun başarı ölçüsü genellikle çok basit oluyor: Kızların ondan hoşlanma derecesi.

Pete Muller

Batı Kenya’da yaşayan Bukusu kabilesinin erkekleri, yıllardır süren geleneğin bir parçası olarak gündoğumunda üç çocuğu erkekliğe geçiş törenine götürürken bir yandan da sioyayo sünnet türküsü söylüyor. Bakoki kardeşlik bağıyla bağlanan bu çocuklar, ileride içlerinden biri öldüğünde onun tabutunu taşıyacak ve mezarını kazacak.

Pete Muller

Sadık Musa’nın evinin önünde toplanmış kalabalık, çamura bulanmış ergenin acıklı bir metanet göstermesi gereken sünnetini izliyor. Heykel gibi kıpırdamadan duran Sadık, Bukusu erkeklerinin ideal imajını simgeliyor. Ve bir bıçak darbesiyle onların safına katılıyor.

Pete Muller

Babası, sünnetin ardından Sadık’ın omuzlarına bir battaniye atıyor. Erkekliğe geçişi artık kesinlik kazandı: Eskiden annesinin kuzusuydu, şimdi babasının oğlu oldu. Artık ev işlerinden muaf olacak ve kendi kulübesinde yaşayacak, büyükannesinin masalları yerine babasının öğütlerini dinleyecek.

Büyük Rift Vadisi’nin üzerine güneşin doğmasını ve Shadrack’ın erkekliğe geçiş töreninin –kabiledeki itibarını etkileyeceği için babası William açısından da çok önemli– doruk noktasını beklerken, Haziran’da 91 yaşında ölen babamı ve 12 bin kilometre uzakta, New York’ta uyumakta olan oğlumu düşünmekten alamıyorum kendimi. Aslında belki de uyumuyordur. Belki de bilgisayarını göğsünün üzerine koyarak yatağına uzanmış, şaibeli web sitelerinden indirdiği korsan Hollywood filmlerini ve spor belgesellerini izliyordur.

Aslen aynı noktaya doğru yol alan bu çocuklar için birbirinden bu kadar farklı iki yol hayal dahi edilemez. Hem Shadrack hem de Oliver, doğum öncesi anne karnında testosteron banyosu yaparak erkekleştiler. İkisi de çok büyük bir değişimin merkezinde, yeni bir hormon istilası altında fiziksel olarak yetişkin birer erkeğe dönüşüyorlar: Beden kıllanıyor, kaslar belirginleşiyor, omuzlar genişliyor, cinsellik filiz veriyor, risk alma isteği gelişiyor, saldırganlık düzeyi potansiyel olarak artıyor. Her ikisi de, milyonlarca yıllık evrim tarafından programlanan davranış eğilimleri ve biçimleriyle yüzleşmeye başlıyor.


Drew Moore yabandomuzunun kalbine bıçağı saplarken, babası Peaty ve köpekleri hayvanı tutuyor. Bu ilkel ve kişisel avlanma biçimi ailenin et ihtiyacını karşılıyor. Altı yaşından beri “domuz şişleyen” Drew, büyüyünce biyolog olmak istiyor.

Ama Shadrack erkekliğe, kadın ve erkek rollerinin hâlâ geleneksel çizgilerle birbirinden ayrıldığı ve erkek çocukların en az 200 yıl öncesine dayanan (hatta bazı komşu kabile kültürlerinde kadim zamanlardan bu yana süregelen) törenlerden geçirildiği bir kültürde giriyor. Oliver ise cinsiyet ayrımı olmayan bir toplum yolunda ilerleyen Amerikan kültüründe erkekliğe hazırlanıyor. Bu toplum, anatomiye dayalı erkek ve kadın tanımlarından o kadar uzaklaşmış durumda ki, ABD Adalet, Eğitim ve Savunma bakanlıklarının 2016’da kabul ettiği ayrımcılık karşıtı yasalar sayesinde, nüfus kâğıdında belirtilmiş cinsiyet kimliği ne olursa olsun, kişinin cinsiyet kimliği beyanı esas alınıyor.

Shadrack’ın aksine Oliver, erkek olmanın anlamı konusunda fikir sahibi olmak için geleneksel erkek ve kadın rollerine bel bağlayamıyor. Eşitlik amacıyla, cinsiyet klişeleri tersyüz edildi ya da tamamıyla reddedildi. Oliver için, kadın polis, erkek hemşire veya anne, evi geçindirmek için çalışmaya gittiğinde evde çocuk bakan ve anne sütünü mikrodalga fırında ısıtan baba durumunda şaşırtıcı ya da sıradışı hiçbir şey yok. Oliver’ın annesi hâlâ benden çok para kazanıyor ve bu arada Instagram’da da çok daha fazla takipçisi var. Ayrıca bizim çevremizde, Oliver’ın çocukluktan erkekliğe geçişini onaylayacak kültürel ve dini bir erkekliğe kabul töreni yok. Bir başka deyişle erkeklik, kendisinin keşfetmesi gereken bir şey. Bazen onu erkekliğin anlamını araştırırken gözlemliyorum. Benim ona örnek olma şeklime kuşkuyla yaklaşıyor, çünkü bana, “Kız gibi bacak bacak üstüne atıyorsun,” diyor. Ve bazen sınav, ödev, not, basketbol maçı rekabeti, kürek aletinde zamana karşı yarış gibi stres altında olduğu durumlarda performans göstermek zorunda kaldığında Shadrack’a tokatlarla kazandırılandan daha ılımlı denebilecek bir metanet geliştirdiğini görüyorum. Oliver utangaç; erkekliğine yediremediği için duygularının derinliğini göstermemeye dikkat ediyor. Flüt çalmayı grupta tek erkek olduğu için bıraktı. Ayak bileğini dizinin üzerine yerleştirerek bacak bacak üstüne atıyor. Erkek ikonları, Michael Jordan ve George Clooney. On beşinci yaş günü hediyesi olarak takım elbise istedi.

Biliminsanları ve araştırmacılar ne ona ne de bizlere net bir açıklama getirebiliyor. Erkekliği ve onunla aynı kökten gelen erkeksilik kavramını çevreleyen sorular, yüzlerce yıldır kültür ve biyoloji hakkında süren siyasi etkileşimli tartışmalarla iyice karmaşık hale gelmiş durumda. Antropolog ve sosyologlar konuyu genellikle kültürel yanıyla açıklıyor, erkekliğin toplumun yarattığı bir şey olduğuna inanıyorlar. “‘Erkek’ doğulmaz, ‘erkek’ olunur,” diye açıklıyor Stony Brook Üniversitesi sosyoloji profesörü Michael Kimmel: “Erkeklik içten gelen bir duygunun dışavurumu değil… Biyolojik yapımız nedeniyle ortaya çıkan bir bilinç değil; kültürün içinde yaratılıyor. Erkekliğin yüce ve ölümsüz tanımını bulma çabası kendi başına sosyolojik bir vaka. Eski tanımlar artık işe yaramadığı ve yenilerinin oluşturulması gerektiği için ölümsüz olanı ve dıştan geleni arama eğiliminde oluyoruz.”

Kimi feminist araştırmacılar ve biliminsanları, cinsiyet farklılığının sonradan türetilmiş olduğunu ve yeni doğmuş erkek bebeklerin üzerine çıtçıtlanan mavi tulumlar ne kadar doğuştan geliyorsa, erkek karakteri diye adlandırılan şeyin de o kadar doğuştan geldiği iddiasında bulunuyor. Erkek ve kadında zekâ, korumacı içgüdü, mantık, duygusallık farklılığı gibi birçok cinsiyet klişesine baktığımızda bunun doğru olduğuna kuşku yok. Erkek ve kız çocuğu yetiştirmiş birçok ebeveyn gibi ben de, anne–babadan ya da başkalarından bilinçli bir destek almadan şekilleniyor gibi görülen tavırların arkasında kültürel sosyalleşme dışında başka bir etken olup olmadığını merak ediyorum.

Oliver’ın küçükken, top ve top yerine geçebilecek her şeyi atıp tutmak için gösterdiği çabayı düşünüyorum. Bir defasında Paris sokaklarında atkestanesini top yapıp oynamıştık. Aynı şekilde, kız kardeşi India’nın bebekleriyle fısıldaşarak ayrıntılı konuşmalar yapma eğiliminde, kültürel sosyalleşmeden daha derin bir şeyler yatıyor olabilir mi? Anaokuluna gitmeden çok önce, iki eline birer bebek alıp, bir barış görüşmesinde çevirmenlik yaparmışçasına saatlerce fısıltıyla bebek konuşmaları yapardı.

Devamını National Geographic Türkiye’nin Ocak 2017 sayısında veya iPad/iPhone edisyonunda okuyabilirsiniz.

Yorum Yaz

Toplam Yorum: 0

Yorum yapabilmek için giriş yapmanız gerekmektedir.


Ghost is Here

Pete Muller

Kiev yakınlarındaki bir yaz kampına katılan çocuklar, Ukraynalılara “ülkenin onurunun ayaklar altına alınmasına” asla izin vermeme çağrısı yapan pankartın altında basit savaş taktikleri öğreniyor. Deneyimin amacı erkekleri askerliğe hazırlamak ve kızlara daha derin bir vatanseverlik duygusu aşılamak.

Pete Muller

Güney Afrika, Tshifudi’de yaşayan Venda kabilesinin çıplak elleriyle yumruk atmaya hazırlanan gençleri, "musangwe" adı verilen boks geleneğini yaşatıyor. Bazıları ancak dokuz yaşında olan erkek çocuklar için hem bir enerji boşaltma hem de sinirlerine hakim olma yolu. Karşılaşmalardaki şiddetin derecesi yetişkinler tarafından kontrol ediliyor.

Pete Muller

Apalaş dağlarında beş gün içinde yapılan 90 kilometrelik zorlu bir yürüyüşün ardından, Victor Rivera arkadaşına sarılıyor. New Jersey, Newark’ta sadece erkeklerin okuduğu St. Benedict Koleji dengeli bir erkeklik anlayışı öğretiyor. Okulun mottosu: “Kardeşime zarar veren şey bana da zarar verir; ona faydalı olan bana da faydalı olur.”

Pete Muller

Hasidik inancı ve ailesinin erkekleriyle çevrili Levi Tiechtel, New York, Queens’te on üçüncü yaş gününü bar mitzvah sırasında kutluyor. Museviler, bir erkeğin kendi yaptıklarından ve günahlarından sorumlu hale geldiği yaşın kutlandığı bu ritüeli binlerce yıldır yaşatıyor.

Pete Muller

El Salvador’un başkenti San Salvador’da acil yardım hizmetleri sunan Salvamento Komando Birliği üyeleri mola sırasında eğleniyor. Bu gençler, birçok arkadaşlarının aklını çelen şiddet yanlısı çetelere katılmayı reddetmiş ve onun yerine erkekliklerini yansıtmak için ihtiyacı olanlara yardım etme yolunu seçmiş.

Pete Muller

Bir ağırlık çalışmasını tamamlamak için gayret gösteren Jack McGrath (16), Massachusetts, Marblehead’deki okulunun spor salonunda Amerikan futbolu sezonuna hazırlanıyor. Sosyologlara göre, 19. yüzyıl Amerika’sında erkek çocukların boş zamanlarındaki artış, vücudu ve kişiliği güçlendiren atletizmin gelişmesine yol açtı.

Pete Muller

Liseli gençler bir Haziran akşamı Marblehead’deki bir pizzacıda vakit geçiriyor. Erkekliğin birçok tanımının olduğu Amerikan kültüründe erkek kimliği arayışı kafa karıştırıcı olabiliyor. Bir erkek çocuğun başarı ölçüsü genellikle çok basit oluyor: Kızların ondan hoşlanma derecesi.

Pete Muller

Batı Kenya’da yaşayan Bukusu kabilesinin erkekleri, yıllardır süren geleneğin bir parçası olarak gündoğumunda üç çocuğu erkekliğe geçiş törenine götürürken bir yandan da sioyayo sünnet türküsü söylüyor. Bakoki kardeşlik bağıyla bağlanan bu çocuklar, ileride içlerinden biri öldüğünde onun tabutunu taşıyacak ve mezarını kazacak.

Pete Muller

Sadık Musa’nın evinin önünde toplanmış kalabalık, çamura bulanmış ergenin acıklı bir metanet göstermesi gereken sünnetini izliyor. Heykel gibi kıpırdamadan duran Sadık, Bukusu erkeklerinin ideal imajını simgeliyor. Ve bir bıçak darbesiyle onların safına katılıyor.

Pete Muller

Babası, sünnetin ardından Sadık’ın omuzlarına bir battaniye atıyor. Erkekliğe geçişi artık kesinlik kazandı: Eskiden annesinin kuzusuydu, şimdi babasının oğlu oldu. Artık ev işlerinden muaf olacak ve kendi kulübesinde yaşayacak, büyükannesinin masalları yerine babasının öğütlerini dinleyecek.

GİRİŞ YAP

Kullanıcı adı ve şifrenizle giriş yapabilirsiniz.

Şifremi Unuttum Üye Olmak İstiyorum

İletişim İzni Koşullarını okudum, kabul ediyorum.
Zaten üyeyim

Lütfen kayıtlı email adresinizi giriniz.

Geri Dön

VEYA