EKİM SAYISI BAYİDE!


ABONE OL

Yeni Soğuk Savaş

Neil Shea

Louie Palu

28.8.2019

 

Yeni Soğuk Savaş

Kanadalı askerler, Cornwallis Adası’ndaki hayatta kalma eğitimi sırasında bölgeyi taramak üzere, Kuzey Kutbu’nun kabaca bin 600 kilometre güneyinde bir uçak enkazına tırmanıyor. Arktika ısınır ve geleceği konusunda tansiyonlar yükselirken, Kanada ve ABD orduları bölgedeki operasyonlarını artırdı.

Arktika çözülürken, devasa buz örtüsü altında gömülü kaynakları ve nakliye rotalarının kontrolünü ele geçirebilmek üzere ülkeler birbirleriyle yarışıyor. Ve iklim değişikliği, dünyanın tepesinde yepyeni bir çıkar çatışması şekillendiriyor.

Goja Haven Arktik topluluğunda henüz devriye amiri seçilmiş olan Marvin Atqittuq, gri bir kasım öğle sonrasında kentin dışındaki donmuş denizde durup askerlerini toplantıya çağırdı. Dondurucu rüzgâr güneyden kar getiriyordu ve hava sıcaklığı yaklaşık olarak sıfırın altında 30 dereceydi; soğuktu, ama Arktik için çok da soğuk sayılmazdı. Tüfeklerini omuzlarına asmış; karibu postundan ceketler, kutup ayısı kürkünden pantolonlar ya da o kadar sıcak tutmayan, ancak yine de namuktuk olan, yani şimdilik idare eder diyebileceğimiz –mağazadan alınmış– sıradan giysiler kuşanmış grup bir araya toplandı. Grup, yaklaşık 20 İnuit erkeği ve birkaç kadından oluşuyordu. Atqittuq fok derisinden eldivenlerini takıp günün planını özetledi. Kanada Silahlı Kuvvetleri’nin doğa koruma birimi Kanada Korucuları’nın bir parçasıydı bu grup ve Atqittuq onları amirleri olarak ilk görevine çıkaracaktı. Kral William Adası’nın ağaçsız kıyılarında, kar araçları eşliğinde, bir hafta sürecek bir devriye görevi yapacaklardı. Görev kapsamında GPS eğitimi, askeri tarzda hedef egzersizleri ve arama–kurtarma tatbikatlarının yanı sıra çokça avlanma ve buzda balık tutma da yer alacaktı.

Oluşturdukları çemberin kenarında durup kirpiklerimdeki buzları ovaladım. Not alamayacağım kadar soğuktu hava. Ben de insanların yüzlerini izledim, soğuktan yanmış ifadelerini okumaya çalıştım. Yüzlerindeki izler, gezegenin en geçit vermez yerlerinden birinde açık havada geçirilmiş yaşamları anlatan onur nişanlarıydı.

Grup çok geçmeden dağıldı ve karanlığın içindeki uzun yolculuklarına çıkmadan önce son sigaralar içilmeye başlandı. Atqittuq yeterince ısınıp ısınamadığımı sormak için yanıma geldi. Uzun boylu, geniş omuzlu ve kolay gülen bir adamdı Atqittuq. Diğerleri oybirliğiyle onu amir olarak seçmeden önce de uzun yıllar boyunca koruculuk yapmıştı. Dostane bir tavırla, bizi bekleyen yolculuk sırasında uyuyakalmamam konusunda uyardı beni.

“Bu tip şeyler yaşandı,” dedi, bazen insanların kar araçlarından yuvarlanıp kayıplara karıştığını ima ettiği konuşmasında. Bana, adada ya da Teksas’ın üç katı büyüklüğündeki Nunavut bölgesinin tamamında ceptelefonu çekmediğini söyledi. “Eğer bir şey olur da gruptan ayrılırsan, birileri seni bulmaya gelene dek oturup bekle,” diye ekledi. “Ve kutup ayılarıyla karşılaşmamaya çalış.”

“Kanada’nın kuzeydeki gözleri ve kulakları” olarak anılan korucu birlikleri 1940’lardan bu yana ülkenin en ırak bölgelerinde devriye geziyor. Bu uzak kuzeydeki korucuların çoğu Yerli gönüllülerden oluşuyor. Uzun yıllar boyunca keşif kolu olarak çalışıyor, savaş oyunlarında yer alıyor ve askerlere iglo yapmayı, tundrada yön bulmayı ve genel anlamda soğuk hava koşullarında hayatta kalmayı öğrenmeleri konusunda yardımcı oluyorlar. Aslında, uzak kuzeyin kendisi gibi, korucuların üstlendikleri bu rol de pek bilinmiyor. Ve bu insanlar, kıt kaynaklar ve devletin dağıttığı, 1940’larda yapılmış ve İngiliz tacıyla damgalanmış mekanizmalı tüfeklerin de dahil olduğu kullanılmış donanımlarla idare etmeyi bir şekilde başarıyor.

Ancak ziyaretim sırasında, Kanada hükümeti korucuları bir yeniden değerlendirme sürecine almıştı. Isınan Arktik ve engin kaynaklarına yönelik yeni hak iddialarının yol açacağı uluslararası kargaşa söylentileri, Ottawa’daki politikacıların koruculara daha iyi teçhizat ve daha fazla gönüllü çalıştırabilmeleri için fon sağlama sözü vermesine neden olmuştu. Bu arada, ABD askeri yetkilileri de programa ilgi gösteriyor ve Alaska’da benzeri oluşumlar yaratma fikrini değerlendiriyordu.


ABD askerleri, Alaska Kuzey Savaş Eğitim Merkezi’nde tırmanış talimi yapıyor. Askerler burada, aşırı soğuklara dayanıklı giysileri kuşanmaktan temel karda yürüme becerilerine, tüfekle kayak yapmaktan 90 kilogramlık kızakları çekmeye kadar bir dizi beceri ediniyor.

Atqittuq bu yeni ilgiden hoşnuttu. Arktika’da yetişmişti. Şimdilerde de kendi oğlunu orada yetiştiriyordu. Bu nedenle, çok uzaklardaki hükümet politikalarının hangi şekillerde birdenbire dostane yaklaşımdan kaypaklığa ve de unutkanlığa dönebileceğini çok iyi biliyordu. Ama bu defa politikacıların akıllarında neler olduğunu tahmin etmek zor değildi: Arktika’nın gezegendeki diğer tüm bölgelerden daha büyük bir hızla ısındığı gerçeğini yıllarca görmezden geldikten sonra, Kanada sonunda yelkenleri suya indiriyordu.

Atqittuq, hep birlikte tundraya doğru yola çıkmadan önce bana, “Biz İnuitler iklim değişikliği meselesini uzun zamandır dile getirip duruyoruz zaten,” dedi. “Şimdi hükümet de bize yetişiyor ve bizden gözcülük yapmamızı istiyor. Peki, olur. Bizler gururlu Kanadalılarız.”

Mayıs başında ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo, bölgeye sınırı olan sekiz ülkeden ve bölge Yerli halklarının temsilcilerinden oluşan Arktik Konseyi’nde konuşma yapmak üzere Finlandiya’nın en kuzey ili Rovaniemi’yi ziyaret etti. Yaklaşık 20 yıldır üyeleri arasında tartışma, işbirliği ve iklim değişikliği konusunda ilerici perspektifleri destekleyen bu konseye Pompeo’nun –söz konusu yaklaşıma karşı çıkan bir yönetimin elçisi olarak– katılımı tuhaf anların yaşanmasına neden oldu.

Pompeo, toplantıdan bir gece önce yapılan etkinlikte, “Bu, Amerika’nın bir Arktik ulusu olarak, Arktika’nın geleceği için ayağa kalktığı andır,” açıklamasını yaptı. “Çünkü Arktika, birçoklarının düşündüğü gibi çorak ve ücra bir bölge olmaktan çok, yeni fırsatlar ve bolluk konusunda başı çekiyor.” Bu konuşma, bölgenin, on yılı aşkın süredir devam eden yeniden tanımlanma sürecinin sonuna işaret ediyordu. Bir zamanlar donmuş bir çorak alan olduğu düşünülen bölge, artık düzenli olarak, yeni oluşan bir cephe şeklinde tanımlanıyor. Diğer bir deyişle Arktika, kullanıma hazır durumda.

İnsanlık tarihinin büyük bölümünde, 66 derece enleminin yukarısında kalan dünya, büyük ölçekli ticarette çoğunlukla oyun dışıydı. Kâşifler, spekülatörler ve bilimciler uzun yıllar boyunca Arktika’nın buz ve kar örtüsü altında zengin kaynaklar ve nakliye rotaları olduğuna inandı. Ancak, sahip olduğu varlığın gerçek doğası da yine sömürülmesinin önünde engel oluşturan aynı ölümcül soğuk, güçten düşürücü karanlık ve devasa uzaklıklar tarafından gizli tutuldu.

Bugün Arktika daha az karibu ve rengeyiği, daha fazla sivrisinek ve daha sıcak yazlara sahip olan, olasılıkla hayal ederken bile rahatsız olacağınız kadar yeşil bir yer. En görünür ve rahatsız edici değişiklik ise denizde gerçekleşti; yaz mevsimlerinde –bölgenin kısa süren çözülme döneminde Kuzey Okyanusu’nun çoğunluğunu kaplayan– deniz buzu şaşkınlık verici bir hızla yok oluyor.

Louie Palu

ABD askerleri, ordunun soğuk bölge eğitimleri düzenlediği Kuzey Savaş Eğitimi Merkezi’nde (Alaska) bedenlerinin soğuğa dayanabilmesi için yüksek kalorili tayınlar yiyor. Askerler, II. Dünya Savaşı sırasında Finlandiya ve Sovyetler Birliği arasında yaşanan Kış Savaşı’ndan uyarlanan taktikleri öğreniyor.

Louie Palu

Yaklaşık 400 ABD askeri, Fort Greely (Alaska) yakınlarında paraşütle atlama talimi yapıyor. Kanada kuvvetlerini de içeren bu uluslararası tatbikat, askerleri aşırı soğuk koşullarda yapılacak büyük ve koordine operasyonların zorluklarına hazırlıyor.

Louie Palu

ABD Deniz Kuvvetleri, ülkenin en kuzeydeki kenti olan Utqiaġvik’te (Alaska) tatbikatta. Deniz Kuvvetleri komutanı General Robert Neller, kısa süre önce senatörlere, Deniz Kuvvetleri’nin yıllarca Ortadoğu ve Büyük Okyanus’a odaklandıktan sonra “tekrar soğuk hava işlerine el attığını” söyledi.

Louie Palu

Kanada Korucuları’nda yedek konumundaki Susie Hiqinit, diğer birçok Inuit ile birlikte bölgede hizmet verenler arasında.

Louie Palu

Kanada Korucuları’nda yedek konumundaki Andy Issigaitok. Korucular Arktik koşullarda hayatta kalma bilgilerini, Kanada ordusunun diğer üyeleriyle paylaşarak onlara avcılık, yön bulma ve buz mağaraları inşa etme gibi İnuit tekniklerini öğretiyor.

Louie Palu

ABD pilotları, uçak düşmesi ya da zorunlu iniş hâlinde işaret fişeği fırlatma talimi yapıyor. Issız ve yaşama elverişsiz milyonlarca kilometrekarelik alana sahip olması nedeniyle Arktika, arama–kurtarma çalışmaları açısından büyük lojistik zorluklara sahip.

Louie Palu

Kanadalı pilot Simon Jean, buz kütlelerini keserek kazmaya başladığı siperin içinde uzanıyor. Siperler temel barınak görevi üstlenebilirken, çıkarılan buz kütleleri de iglo yapımında kullanılabiliyor.

Louie Palu

ABD Özel Kuvvetleri ve Deniz Kuvvetleri üyeleri, ülkenin en kuzeyindeki nokta olan Alaska, Point Barrow’da bir Arktik radar istasyonunun ele geçirilmesi tatbikatında. Radar istasyonları, Rus uçaklarından fırlatılan füzelerin ve istilaların saptanabilmesi açısından kritik önemde.

Yüzen buz örtüsünün sıcak aylarda küçülmesi ve soğukların dönüşüyle yeniden büyümesi doğal olsa da, günümüzde yaşanan buz kaybı daha önce görülmemiş bir ölçekte ve bazı araştırmacılar giderek hızlanmakta olduğu inancında. NASA bilimcileri Arktika’nın her yıl ortalama 54 bin kilometrekare büyüklüğünde buz kaybı yaşadığını tahmin ediyor. 2014 Ulusal İklim Değerlendirmesi’ni hazırlayan uzmanların öngörülerine göre ise, Kuzey Okyanusu 2050 yılı öncesinde yaz mevsimini tamamen buzsuz geçirmeye başlamış olacak.

Wilson Center Kutup Enstitüsü (Washington, D.C.) müdürü Michael Sfraga, “Kimsenin tahmin etmediği kadar hızlı gerçekleşiyor,” diyor. “Gözümüzün önünde gerçek zamanlı olarak oluşan bir okyanus var.”

Bu yeni cephede yarış, bölge üzerindeki hak iddiaları konusunda gerçekleşmeyecek. İhtilaflı birkaç bölge dışında Arktika sınırları, deniz tabanı ve Kuzey Kutbu’nun kendisi de dahil olmak üzere zaten çizilmiş durumda. Ülkeler ve şirketlerin gündemi, sınır çekişmeleri değil. Trilyonlarca dolar değerindeki –aralarında altın, elmas ve ender toprak mineralleri de bulunan– minerallere, petrol, doğalgaz ve balık gibi kaynaklara ve potansiyel olarak masrafları azaltabilecek yeni nakliye rotalarına erişme çabasındalar.

Buzdaki çekilmeyi bazı yerlerde yoğun bir yatırım faaliyeti izliyor. Son on yılda doğalgaz ve petrol altyapısına, açık deniz karakollarına ve Kuzey Okyanusu’nun hâlâ buzlu olan sularında ilerleyebilen gemilere milyarlar harcamış olan Rusya ve Norveç, en faal Arktika ülkelerinden ikisi. Bu arada Çin de bölgede kendi tutunma noktalarının arayışına girerek, Rusya’nın doğalgaz projelerine destek oldu ve diğer Arktika ülkelerine gelişim kredileri sundu. Çinliler ayrıca kendi buzkıran filolarını oluşturma aşamasındalar. Ki bu da, Kuzey Kutbu’ndan 4 bin kilometreyi aşkın uzaklıkta olan bir ülke için, gelecek adına girişilen oldukça açık bir bahis.

Buna karşın, birlikte Arktik kıyı şeridinin neredeyse yarısını kontrol altında tutan Kanada ve ABD’nin de aralarında bulunduğu çoğu Batı ülkesi, kuzeyi bugüne dek gerçek anlamda görmezden gelmiş durumda. ABD –Rusya’nın 51 gemisine karşılık– çalışabilir konumda yalnızca beş buzkırana sahip ve Kuzey Kutup Dairesi’nin kuzeyinde hiç açık deniz karakolu yok. Sözü edilen yeni cephe hikâyesine gelecekte yaşanabilecek çatışmalar ve hatta yeni bir Soğuk Savaş olasılığı eşlik ediyor. Pompeo’nun Arktik Konseyi’ne katılımının ardındaki neden de, bu korkuların sonunda ABD’de hissedilmeye başlanmış olması.


Saldırı denizaltısı U.S.S. Connecticut, Beaufort Denizi’nde deniz buzunun içinden çıkıyor. ABD ve Rus donanmaları onlarca yıldır Arktik’te kendilerine yer edinme mücadelesinde. Buzullardaki erime yeni ve potansiyel olarak kârlı nakliye rotaları oluştururken, buzkıranlar ve diğer teknolojilere yatırım yapan Çin de artık bu çekişmeye dahil olmaya hazır.

“Bölge, bir güç ve rekabet arenası hâline geldi ve sekiz Arktika ülkesinin bu yeni geleceğe adapte olması gerekiyor,” dedi Pompeo. “Yeni bir stratejik faaliyet çağına girmek üzereyiz… Arktika’nın, mülkiyetinin ve bölgedeki tüm çıkarlarımızın tehditlerle karşı karşıya olduğu bir çağ.”

Buradaki asıl sorun mu? Pompeo’nun Arktika’yı olasılıkla çıkar yarışının gerçekleşeceği bir arena olarak düşünmek istiyor olduğu noktasından hareket edildiğinde, aslında bazı ülkelerin çoktan bu alanda üstünlük sağlamış olmaları.

Kral William Adası’nda korucular kar araçlarından oluşan uzun bir konvoy hâlinde batıya yolculuk etti. Bazıları yiyecek, kamp malzemeleri ve askeri teçhizatla doldurulmuş ağır tahta kızaklar çekiyordu. Kafileye ödünç alınmış bir araçla katıldım ve devasa karanlığın içinde yol aldığım birkaç dondurucu saatten sonra, Kakivakturvik adıyla anılan donmuş göle ulaştık.

Korucular, farlar ve kafa lambalarının parlak ışıkları eşliğinde, göle dağılıp buz üzerine büyük çadırlar kurmaya başladılar. Önce karibu postları ve brandalar, ardından da sünger döşekler, uyku tulumları ve yiyecek dolu soğutucular sürüklenerek çadırların içine taşındı.

Kısa süre sonra fener ışıklarına gaz ocaklarının fısıltısı eşlik ediyordu. Buharı tüten çay fincanları elden ele dolaştı, gözde kızak köpekleri hakkında öyküler anlatıldı ve yeniden dışarıya çıkıldı. Korucular küçük gruplar hâlinde göle yayılarak yarım metre kalınlığındaki buzda delikler açtılar; karanlık sulara balık ağları salındı.

Kanada Arktik Bölgesi boyunca korucu devriyeleri, askeri faaliyetler ile uzak kuzeyde hâlâ yaşamın zorunlu bir parçası olan avcılık ve balıkçılık gibi geleneksel uygulamaları bir araya getiriyor. İzleyen birkaç gün boyunca Marvin’in grubu bu faaliyetleri, yön bulma tatbikatları ve GPS aygıtlarının kullanımı için yapılan eğitimler gibi askeri uygulamalarla dengelemeye çalıştı.

Donmuş deniz üzerinde güçlü rüzgârlar esiyor, yoğun sis tabakası ve bulutlar tundranın üzerine çöküyordu. Sıcaklık birkaç kez donma noktasına doğru yükseldi ve sonra yeniden düşerek sıfırın çok altında seyretmeye devam etti. Tüm bunlar kasım sonları için oldukça normaldi ve çok geçmeden yaşamlarımız, kamp çevresindeki küçük beyaz–gri dünyanın içine yerleşti.

Devamını National Geographic Türkiye’nin Eylül 2019 sayısında okuyabilirsiniz.

Yorum Yaz

Toplam Yorum: 0

Yorum yapabilmek için giriş yapmanız gerekmektedir.


Ghost is Here

Louie Palu

ABD askerleri, ordunun soğuk bölge eğitimleri düzenlediği Kuzey Savaş Eğitimi Merkezi’nde (Alaska) bedenlerinin soğuğa dayanabilmesi için yüksek kalorili tayınlar yiyor. Askerler, II. Dünya Savaşı sırasında Finlandiya ve Sovyetler Birliği arasında yaşanan Kış Savaşı’ndan uyarlanan taktikleri öğreniyor.

Louie Palu

Yaklaşık 400 ABD askeri, Fort Greely (Alaska) yakınlarında paraşütle atlama talimi yapıyor. Kanada kuvvetlerini de içeren bu uluslararası tatbikat, askerleri aşırı soğuk koşullarda yapılacak büyük ve koordine operasyonların zorluklarına hazırlıyor.

Louie Palu

ABD Deniz Kuvvetleri, ülkenin en kuzeydeki kenti olan Utqiaġvik’te (Alaska) tatbikatta. Deniz Kuvvetleri komutanı General Robert Neller, kısa süre önce senatörlere, Deniz Kuvvetleri’nin yıllarca Ortadoğu ve Büyük Okyanus’a odaklandıktan sonra “tekrar soğuk hava işlerine el attığını” söyledi.

Louie Palu

Kanada Korucuları’nda yedek konumundaki Susie Hiqinit, diğer birçok Inuit ile birlikte bölgede hizmet verenler arasında.

Louie Palu

Kanada Korucuları’nda yedek konumundaki Andy Issigaitok. Korucular Arktik koşullarda hayatta kalma bilgilerini, Kanada ordusunun diğer üyeleriyle paylaşarak onlara avcılık, yön bulma ve buz mağaraları inşa etme gibi İnuit tekniklerini öğretiyor.

Louie Palu

ABD pilotları, uçak düşmesi ya da zorunlu iniş hâlinde işaret fişeği fırlatma talimi yapıyor. Issız ve yaşama elverişsiz milyonlarca kilometrekarelik alana sahip olması nedeniyle Arktika, arama–kurtarma çalışmaları açısından büyük lojistik zorluklara sahip.

Louie Palu

Kanadalı pilot Simon Jean, buz kütlelerini keserek kazmaya başladığı siperin içinde uzanıyor. Siperler temel barınak görevi üstlenebilirken, çıkarılan buz kütleleri de iglo yapımında kullanılabiliyor.

Louie Palu

ABD Özel Kuvvetleri ve Deniz Kuvvetleri üyeleri, ülkenin en kuzeyindeki nokta olan Alaska, Point Barrow’da bir Arktik radar istasyonunun ele geçirilmesi tatbikatında. Radar istasyonları, Rus uçaklarından fırlatılan füzelerin ve istilaların saptanabilmesi açısından kritik önemde.

GİRİŞ YAP

Kullanıcı adı ve şifrenizle giriş yapabilirsiniz.

Şifremi Unuttum Üye Olmak İstiyorum

İletişim İzni Koşullarını okudum, kabul ediyorum.
Zaten üyeyim

Lütfen kayıtlı email adresinizi giriniz.

Geri Dön

VEYA