MAYIS SAYISI BAYİDE!


ABONE OL

Gördüğünüz Yaban Hayvanı, Görmediğiniz Acı

Natasha Daly

Kirsten Luce

28.5.2019

 

Gördüğünüz Yaban Hayvanı, Görmediğiniz Acı

Turistler 10 dolar karşılığında Phuket Hayvanat Bahçesi’nde (Tayland) kaplanla fotoğraf çektirebiliyor. Hayvan bir zincirle zapt ediliyor ve bu sayede ayağa kalkması engelleniyor. Çevredeki insanları korumak adına tırnakları sökülebiliyor ya da sakinleştiriciyle uyuşturuluyorlar.

Egzotik hayvanlarla yüz yüze yaşanan deneyimler, sosyal medyanın da yardımıyla giderek artıyor. Ancak sahne arkasında, turizm için kullanılan hayvanlar genellikle acınası yaşamlar sürüyor.

Bir bebeği kontrol etmek için geri döndüm.

Gün geceye henüz evrildi. Çamurlu yolda, yağmur altında hantalca ilerleyen bir arabanın içindeyim. Hortumlarını sallayan zincirlenmiş fillerin yanından geçiyorum. Beş saat önce de buradaydım; yakıcı güneş tepede, turistler fillerin sırtındaydı.

Şimdi yürüyorum. Yol, telefonumun ışığında zar zor seçiliyor. Bölmenin ahşap direği kesiyor yolumu; ışığı aşağı yöneltiyor ve beton zeminde gri renkteki üç büyük ayağa ulaşana dek yağmur suyunun oluşturduğu akıntıyı takip ediyorum. Sivri çivili metal bir halkayla kuşatılıp kısa bir zincire bağlanmış dördüncü ayak havada asılı. Hayvan, ayağını yere koymaya çalıştığında, çiviler bileğinde daha derine batıyor.

Meena tamı tamına dört yıl iki aylık ve fil yaşıyla henüz bir bebek. Halen bakıcılığını sürdüren Khammon Kongkhaw, Kuzey Tayland’da, Chiang Mai yakınlarındaki Maetaman Fil Macerası tesislerinde sorumluluğunu üstlendiğinde henüz 11 aylıkmış. Kongkhaw, Meena’yı yalnızca gündüzleri çivili kelepçeyle bağladığını, geceleri serbest bıraktığını söylemişti bana. Ama şu an akşam saatlerindeyiz. Bana bu gece ziyaretinde Maetaman çalışanlarından Jin Laoshen eşlik ediyor; kendisine, Meena’nın neden hâlâ zincirli olduğunu soruyorum. Nedenini bilmediğini söylüyor.

Turistle dolup taşan Chiang Mai ve çevresinde birçok hayvan merkezi var ve Maetaman da onlardan biri. İnsanlar tur otobüslerinden akın akın dökülüyor; fillerin, fil seyislerinin ankusalarıyla (ucunda sivri metal bir kanca olan uzun çubuklar) dürtmesiyle kameralar önünde havaya kaldırdıkları hortumlarına tırmanıyorlar. Ziyaretçiler fillerin hortumlarına doğru muz sokuşturuyor. Kolonlardan çevreye yüksek sesli bir müzik yayılırken, seyislerin, gezegendeki en zeki hayvanlardan biri olan filleri dart fırlatmaları ya da büyük toplara vurmaları için dürtmelerini izliyorlar.

Meena, Maetaman’ın 10 gösteri filinden biri. Daha net olmak gerekirse, o bir ressam. Kong-khaw günde iki kez, turist kalabalıklarının önünde, hortumunun ucuna bir fırça yerleştiriyor ve Meena ana renkleri önündeki kâğıda yayarken fırça darbelerini yönlendirmek için yüzüne çelik çivi batırıyor. Genellikle ona savandaki bir yabanıl filin resmini çizdiriyor Kongkhaw. Daha sonra Meena’nın resimleri turistlere satılıyor.


Ağızlıklı ve zincire bağlanmış üç gösteri ayısı, Rusya’da, Bolşoy Devlet St. Petersburg Sirki’ndeki prova sonrasında, yüzlerini eğitmenleri Grant Ibragimov’a dönmüş. Eğitmenler, ayı yavrularını iki ayakları üzerinde yürüyebilecek kadar güçlendirmek için onları boyunlarından bir duvara bağlayarak ayakta tutuyor.

Meena’nınki de, sayıları Tayland’da aşağı yukarı 3 bin 800’e ulaşan, Güneydoğu Asya genelinde de binlerle ifade edilen esaret altındaki diğer tüm fillerin yaşamıyla aynı yörüngeyi izlemeye mahkûm. Yaklaşık 10 yaşına gelene dek gösteri yapmaya devam edecek. Sonra binek fili olacak; günde birkaç kez, sırtına bağlanmış bir oturakta oturan turistleri gezdirecek. Bunu yapamayacak kadar yaşlanınca ya da hastalanınca –belki 55, belki de 75 yaşında– ölecek. Eğer şanslıysa, ölmeden önce birkaç yıl emekli olacak. Ve yaşamının çoğunu bir bölmede zincirlenmiş hâlde geçirecek.

Maetaman ve benzeri yaban hayatı merkezleri, dünyanın dört bir yanından Meena gibi hayvanlarla zaman geçirebilmek isteyen insanları kendilerine çekiyor –ve gelişen küresel seyahat endüstrisinin kazançlı bir bölümünü oluşturuyorlar. Günümüzde seyahat eden insan sayısı, 15 yıl öncesinin iki katı.

Yaban hayatı turizmi yaşamımıza yeni giren bir kavram değil. Ancak sosyal medya, –genellikle de sırf birlikte fotoğraf çektirmek için– insanları egzotik hayvan görmeye teşvik ediyor ve endüstriyi körüklüyor. Bir zamanlar çoğunlukla rehber kitapçıklarda tanıtılan aktiviteler, selfie meraklısı sırt çantalı veya tur otobüslü gezginler ve sosyal medyanın “influencer”ları –yani etkili kişileri– tarafından, telefon ekranlarına yapılan küçük bir dokunuşla bir anda kitlelerle paylaşılıyor. Y kuşağının (23–38 yaş arasındakiler) neredeyse tümü seyahatleri sırasında sosyal medya kullanıyor. Yunuslarla yüzerken, kaplanlarla yüz yüze gelirken, fillere binerken ve daha birçok aktivite sırasında çektikleri selfie’ler, hayvanlarla yakın deneyimlerin çığırtkanlığını yapan merkezler için etkili ve hızlı yayılan birer reklam niteliğinde.

Ancak sosyal medya, sunduğu tüm görünürlüğe rağmen, kameranın ardında olup bitenleri göstermiyor. Yabanıl hayvanlara yaklaştıklarında keyif ve neşe duyan insanlar, genellikle bu gibi merkezlerde yaşayan çoğu hayvanın büyük oranda Meena gibi, hatta çok daha kötü koşullarda yaşadığından habersiz.

Fotoğrafçı Kirsten Luce ile birlikte, giderek büyüyen yaban hayatı turizminin perde arkasına bakmak ve selfie çeken kalabalıklar gittiğinde, hayvanlara insancıl biçimde yaklaştıklarının altını çizen merkezler de dâhil olmak üzere, onlara nasıl davranıldığını görmek üzere yola çıkıyoruz.

Natasha Daly

Turistlere gösteri yapmak üzere eğitilmiş Gluay Hom adındaki dört yaşındaki fil, Bangkok yakınlarında, Samut Prakan Timsah Çiftliği ve Hayvanat Bahçesi’nde bulunan bir stadyumda direğe zincirlenmiş. Şişmiş sağ ön bacağı bükülmüş. Şakağında, yere yatmaktan kaynaklanan kanlı bir yara var.

Natasha Daly

Rio Negro’da (Brezilya) turistler, tur operatörleri tarafından sarkıtılan yeme doğru atılan Amazon yunusunun başına toplanmış. Derideki sıyrıklar, yem için rekabet eden diğer yunuslarla birbirlerine sürtünmeleri nedeniyle oluşmuş. İlk elden yakın yaban hayatı karşılaşmaları bu bölgede oldukça popüler.

Natasha Daly

Chiang Mai (Tayland) yakınlarındaki Maetaman Fil Macerası merkezinde turistler, fillerle birlikte poz veriyor. Genç filler genellikle gösteri yaparken, daha yaşlı olanlar turistleri gezintiye çıkarıyor. Filleri insanlarla etkileşime açık hâle getirmek için “iradeleri kırılıyor” –yani yavrular metal bir kancanın acı verici darbeleriyle eğitiliyor.

Natasha Daly

Samut Prakan Timsah Çiftliği ve Hayvanat Bahçesi’ndeki fotoğraf stüdyosunda bir çalışan, onu tekrar zincirlemeden önce genç bir şempanzenin bezini değiştiriyor. Khai Khan adlı yaşlı kaplan, diğer köşedeki kısa zincirin ucunda; dişindeki apse çenesini çürütüyor. Ziyaretçiler bu hayvanlarla fotoğraf çektirmek için para ödüyor.

Natasha Daly

Chon Buri’deki (Tayland) Sriracha Kaplan Bahçesi’nde kaplan yavruları küçük kafeslerde tutuluyor ve yalnızca fotoğraf çekimleri için dışarı bırakılıyor. Tutsak kaplanlar, tesiste her zaman ziyaretçilerin kucaklayabileceği yavruların varlığını sağlama amacıyla, hızlandırılmış biçimde yavrulatılıyor ve yavrular doğumun hemen ardından annelerinden alınıyor.

Natasha Daly

Phuket Adası’nda (Tayland), Lucky Beach’te bir aile, yavru fillerle fotoğraf çekiminin tadını çıkarıyor. Fillerin katlanmak zorunda olduğu eğitimden habersiz birçok ziyaretçi, bu tür ilginç deneyimleri özel birer fırsat olarak görüyor. Tayland’da esrat altındaki fil sayısı 3 bin 800 civarında ve yarıdan fazlası turizm endüstrisi çalışanı.

Natasha Daly

Turistler Bangkok yakınlarındaki yüzen çarşıda, bir cüce yavaş lorisle fotoğraf çektirmek için sıraya girmiş. Bu sevimli gececil primatlar çoğunlukla yasadışı olarak doğadan yakalanıyor. Keskin dişleri, insanları zehirli ısırıklardan korumak için kesiliyor ya da tamamen sökülüyor.

Natasha Daly

Amazon Nehri’nin kıyısında, küçük bir Peru kenti olan Puerto Alegria’daki bir platformda turistler, tek noktada hizmet anlayışıyla çalışan bir canlı yaban hayvanı sergisini ziyaret ediyor. Daha önceleri, çeşnili yoğurt da içeren bir diyetle beslenen bu karıncayiyen, turist fotoğrafları için yasadışı olarak ormandan yakalanmış düzinelerce hayvandan biri. Geçtiğimiz aralık ayında yetkililer kentten 22 hayvanı kurtardı. Karıncayiyen bulunamadı.

Natasha Daly

İki beluga Saratov’da (Rusya), şişme çadır içindeki gezici akvaryumda gösteri yapıyor. Yaban hayatı turizmi her zaman egzotik yerlere gitmeyi gerektirmiyor: gezici gösteriler hayvanları Rusya genelinde küçük kentlerde yaşayan insanların ayağına getiriyor. Rus sularında yakalanan belugalar bu koşullar altında uzun süre yaşayamıyor.

Natasha Daly

Ağın ardındaki kutup ayısı Kazan’da (Rusya) bir gösteride buz üzerinde dans ediyor. Kutup ayılarının gösteriye çıkması ender bir durum. Circus on Ice’daki dört kutup ayısına metal ağızlıklar takılmış ve eğitmenleri Yulia Denisenko’nun elinde metal bir çubuk var. Numaralar arasında, ayıların yere yatıp buza sürtünmesi de yer alıyor.

Natasha Daly

Moskova’nın hemen dışındaki bir ormanda, 26 yaşında bir bozayı ve bir sosyal medya yıldızı olan Stepan, melek kanatları takmış bir model ve sahibi Svetlana Panteleenko’nun arasında oturuyor. Moskovalı fotoğrafçılar bu sahneyi Instagram akışlarında paylaşmak üzere fotoğraflayabilmek için kişi başı 760 dolar ödüyor.

Maetaman’dan ayrıldıktan sonra, ahşap bir tabelada “Elephant EcoValley: Fillerin emin ellerde olduğu yer” olarak ilan edilen mülke doğru, dolambaçlı bir tepede beş dakikalık bir araba yolculuğu yapıyoruz. Burada fil gezintisi yok. Resim yapma gösterileri ya da diğer performanslar da. Ziyaretçiler bir açık hava müzesinde gezinip, Tayland’ın ulusal hayvanı hakkında bilgi edinebiliyor. Fillere ikram etmek için otlardan atıştırmalıklar, fil gübresinden kâğıt yapabiliyorlar. Filleri çimenlik, ağaçlarla çevrili bir alanda izleyebiliyorlar.

EcoValley’nin ziyaretçi defteri Avustralyalı, Danimarkalı ve Amerikalı tursitlerin övgüleriyle dolu; file binmek ve fil gösterileri onları rahatsız ettiği için sıklıkla Maetaman gibi kamplardan sakınan insanlar bunlar. Burada zincirlenmemiş filleri görebiliyor ve etik kurallara uygun davranıldığına inandıkları bir yeri destekledikleri için kendilerini iyi hissediyorlar. Birçoğunun bilmediği şey ise EcoValley’nin görünürde tasasız fillerinin günübirlik olarak hemen yakındaki Maetaman’dan getirilmesi –ve bu iki merkezin aslında tek bir işletme olması. Meena da bir kez buraya getirilmiş, ama ormana kaçmaya çalışmış.

Hem Maetaman, hem de Batılılara hitap edebilmek için 2017’de açılan EcoValley’nin sahibi aynı kişi: Meena Kalamapijit. Toplamda sayıları 56’ya ulaşan fillerine çok iyi bakıldığını ve turistleri gezintiye çıkarıp gösteriler sergilemenin, hayvanların zorunlu egzersizlerini yapmalarına olanak sağladığını söylüyor. Fil Meena’nın davranışlarının, seyisinin çivili zincir kullanmaya başlamasından bu yana iyileştiğini de ekliyor.

Kirsten ile birlikte, dünyanın dört bir yanında, tutsak hayvanları seyreden turistleri gözlemledik. Tayland’da, Chiang Mai’de kaplanlara sarılan bir Amerikalı; Phuket adasında, deniz kıyısında genç fillerle gezen Çinli gelinler gördük. Rusya’da tel ağızlıklı kutup ayılarının büyük bir sirk çadırında buz üzerinde yaptıkları dansa ve Amazon Nehri’nde ergen çocukların yavru tembelhayvanlarla selfie çekmelerine tanıklık ettik.


Chiang Mai (Tayland) yakınlarında bir makak, Maymun Okulu’nda kullanıldığı bir gösteri sırasında. Maymunlar üç tekerlekli bisiklet kullanmak, basketbol oynamak ya da şemsiye çevirmek gibi numaralar sergilemeleri için eğitiliyorlar. Gösterilerden sonra, kenarları yaklaşık birer metre olan metal kafeslerine geri dönüyorlar.

Bu karşılaşmalardan keyif alan turistlerin çoğu, yetişkin kaplanların pençelerinin sökülmüş, sakinleştirici etkisi altında ya da her ikisi birden olabileceğini bilmiyor. Ya da turistlerin her zaman kucaklayabilecekleri kaplan yavruları bulabildiklerini, çünkü hayvanların art arda yavrulatıldıklarını ve yavruların doğumdan hemen sonra annelerinden alındığını. Ya da fillerin insanlara zarar vermeden gezinti ve gösterilere çıkabiliyor olmasının nedeninin, daha bebekliklerinde “terbiye edilmeleri” olduğunu ve acımasızca dürtüldükleri can yakıcı kancalardan korkmaları gerektiğini de yine o zamanlarda öğrenmiş olduklarını. Ya da Amazon’da ormandan yasadışı koparılmış tembelhayvanların tutsak edilmelerinden yalnızca birkaç hafta sonra öldüğünü.

Üç kıtada ve yanı sıra Hawii Adaları’ndaki gösteri alanlarına giderek kafeslerde hayvanlara nasıl davranıldığını sorgular ve her zaman tutarlı olmayan yanıtlar alırken, hayvanların acılarının nasıl düzenli ve sistematik olarak gizlendiği de açıklık kazandı.

Yaban hayatı turizmi endüstrisi insanların hayvan sevgisine hitap ediyor, ama genellikle hayvanları doğumdan ölüme istismar ederek kâr oranını en üst düzeye çıkarmaya çalışıyor. Ve ekonomileri de büyük oranda, insanların izlemek, üzerine binip gezmek ya da beslemek için para ödedikleri hayvanların da tüm bu faaliyetler sırasında eğlendiğine inanmasına bağlı.

Böyle olmasının nedeni de, bir ölçüde, kendilerine yabancı ortamlarda ve olumlu bir deneyim peşindeki turistlerin genel anlamda, hayvanlara zarar verenleri destekliyor olabilecekleri olasılığını göz önünde bulundurmuyor oluşu. Sosyal medya da bu kafa karışıklığına katkıda bulunuyor: arkadaşları ve “influencer”ların olan bitenden habersiz yaptığı reklamlar, bir gezgin için bu tür merkezlerin faaliyetlerini, henüz herhangi bir hayvanın yanına dahi yaklaşmadan önce meşrulaştırıyor. Sosyal medyanın bu yaşananlarda üstlendiği rol, biraz da olsa bilinirlik kazanmış durumda. Aralık 2017’de, Peru ve Brezilya Amazonları’nda yürütülen yıkıcı yaban hayatı turizmini konu alan National Geographic araştırma raporu yayımlandığında, Instagram bir hizmet başlattı: #slothselfie (#tembelhayvanselfiesi) ya da #tigercubselfie (#kaplanyavrususelfiesi) gibi düzinelerce etiketten birine tıklayan ya da arama yapan kullanıcılar, artık görüntüledikleri içeriğin hayvanlar için zararlı olabileceğine dair bir uyarıyla karşılaşıyor.

Devamını National Geographic Türkiye’nin Haziran sayısında okuyabilirsiniz.

Yorum Yaz

Toplam Yorum: 0

Yorum yapabilmek için giriş yapmanız gerekmektedir.


Ghost is Here

Natasha Daly

Turistlere gösteri yapmak üzere eğitilmiş Gluay Hom adındaki dört yaşındaki fil, Bangkok yakınlarında, Samut Prakan Timsah Çiftliği ve Hayvanat Bahçesi’nde bulunan bir stadyumda direğe zincirlenmiş. Şişmiş sağ ön bacağı bükülmüş. Şakağında, yere yatmaktan kaynaklanan kanlı bir yara var.

Natasha Daly

Rio Negro’da (Brezilya) turistler, tur operatörleri tarafından sarkıtılan yeme doğru atılan Amazon yunusunun başına toplanmış. Derideki sıyrıklar, yem için rekabet eden diğer yunuslarla birbirlerine sürtünmeleri nedeniyle oluşmuş. İlk elden yakın yaban hayatı karşılaşmaları bu bölgede oldukça popüler.

Natasha Daly

Chiang Mai (Tayland) yakınlarındaki Maetaman Fil Macerası merkezinde turistler, fillerle birlikte poz veriyor. Genç filler genellikle gösteri yaparken, daha yaşlı olanlar turistleri gezintiye çıkarıyor. Filleri insanlarla etkileşime açık hâle getirmek için “iradeleri kırılıyor” –yani yavrular metal bir kancanın acı verici darbeleriyle eğitiliyor.

Natasha Daly

Samut Prakan Timsah Çiftliği ve Hayvanat Bahçesi’ndeki fotoğraf stüdyosunda bir çalışan, onu tekrar zincirlemeden önce genç bir şempanzenin bezini değiştiriyor. Khai Khan adlı yaşlı kaplan, diğer köşedeki kısa zincirin ucunda; dişindeki apse çenesini çürütüyor. Ziyaretçiler bu hayvanlarla fotoğraf çektirmek için para ödüyor.

Natasha Daly

Chon Buri’deki (Tayland) Sriracha Kaplan Bahçesi’nde kaplan yavruları küçük kafeslerde tutuluyor ve yalnızca fotoğraf çekimleri için dışarı bırakılıyor. Tutsak kaplanlar, tesiste her zaman ziyaretçilerin kucaklayabileceği yavruların varlığını sağlama amacıyla, hızlandırılmış biçimde yavrulatılıyor ve yavrular doğumun hemen ardından annelerinden alınıyor.

Natasha Daly

Phuket Adası’nda (Tayland), Lucky Beach’te bir aile, yavru fillerle fotoğraf çekiminin tadını çıkarıyor. Fillerin katlanmak zorunda olduğu eğitimden habersiz birçok ziyaretçi, bu tür ilginç deneyimleri özel birer fırsat olarak görüyor. Tayland’da esrat altındaki fil sayısı 3 bin 800 civarında ve yarıdan fazlası turizm endüstrisi çalışanı.

Natasha Daly

Turistler Bangkok yakınlarındaki yüzen çarşıda, bir cüce yavaş lorisle fotoğraf çektirmek için sıraya girmiş. Bu sevimli gececil primatlar çoğunlukla yasadışı olarak doğadan yakalanıyor. Keskin dişleri, insanları zehirli ısırıklardan korumak için kesiliyor ya da tamamen sökülüyor.

Natasha Daly

Amazon Nehri’nin kıyısında, küçük bir Peru kenti olan Puerto Alegria’daki bir platformda turistler, tek noktada hizmet anlayışıyla çalışan bir canlı yaban hayvanı sergisini ziyaret ediyor. Daha önceleri, çeşnili yoğurt da içeren bir diyetle beslenen bu karıncayiyen, turist fotoğrafları için yasadışı olarak ormandan yakalanmış düzinelerce hayvandan biri. Geçtiğimiz aralık ayında yetkililer kentten 22 hayvanı kurtardı. Karıncayiyen bulunamadı.

Natasha Daly

İki beluga Saratov’da (Rusya), şişme çadır içindeki gezici akvaryumda gösteri yapıyor. Yaban hayatı turizmi her zaman egzotik yerlere gitmeyi gerektirmiyor: gezici gösteriler hayvanları Rusya genelinde küçük kentlerde yaşayan insanların ayağına getiriyor. Rus sularında yakalanan belugalar bu koşullar altında uzun süre yaşayamıyor.

Natasha Daly

Ağın ardındaki kutup ayısı Kazan’da (Rusya) bir gösteride buz üzerinde dans ediyor. Kutup ayılarının gösteriye çıkması ender bir durum. Circus on Ice’daki dört kutup ayısına metal ağızlıklar takılmış ve eğitmenleri Yulia Denisenko’nun elinde metal bir çubuk var. Numaralar arasında, ayıların yere yatıp buza sürtünmesi de yer alıyor.

Natasha Daly

Moskova’nın hemen dışındaki bir ormanda, 26 yaşında bir bozayı ve bir sosyal medya yıldızı olan Stepan, melek kanatları takmış bir model ve sahibi Svetlana Panteleenko’nun arasında oturuyor. Moskovalı fotoğrafçılar bu sahneyi Instagram akışlarında paylaşmak üzere fotoğraflayabilmek için kişi başı 760 dolar ödüyor.

GİRİŞ YAP

Kullanıcı adı ve şifrenizle giriş yapabilirsiniz.

Şifremi Unuttum Üye Olmak İstiyorum

İletişim İzni Koşullarını okudum, kabul ediyorum.
Zaten üyeyim

Lütfen kayıtlı email adresinizi giriniz.

Geri Dön

VEYA