ARALIK SAYISI BAYİDE!

ABONE OL


ABONE OL

İran Leoparının Ölümcül Koruyucuları

Peter Schwartzstein

Frans Lanting, National Geographic

23.12.2014

 

İran Leoparının Ölümcül Koruyucuları

İran ve Irak’taki leoparların beklenmedik bir koruyucusu var: kara mayınları.


Büyük kediler açısından, Kuzey İran ile Irak arasındaki sınır bölgesindeki yabani doğadan daha tehlikeli bir başka yer bulmak neredeyse olanaksız.

İnatçı kaçakçılar yetmezmiş gibi kara mayınlarıyla da dolu bölge, en çevik hayvanı dahi yok etmek amacıyla özel olarak tasarlanmış gibi duruyor. Oysa burası dünyanın en büyük leoparının kendine yuva bellediği yer. Bir zamanlar tüm Kafkas bölgesine yayılmış olan İran leoparı, günümüzde bu eski savaş alanına ve İran kırsalındaki birkaç izole alana sıkışıp kalmış durumda. 20. yüzyılın son dönemindeki en kanlı savaşlarından birinde, yüzbinlerce İranlı ve Iraklı asker birbirini burada acımasızca öldürmüştü. Bir zamanlar şiddetli çarpışmaların geçtiği tepelerde sınır muhafızları bugün hâlâ devriye gezmeye devam ediyor. 


Tüm bu olup bitenler sırasında varlığını sürdüren leopar, kaderin bir cilvesi olarak bölgenin şiddet yüklü geçmişi sayesinde ayakta kaldı. Saddam Hüseyin ve İranlı yöneticiler, 1980’ler boyunca on yıl süren savaş sırasında tahminen 20 ila 30 milyon arasında kara mayını döşediler. En son büyük mayın tarlasının döşenmesinin yirmi yıl ardından, patlayıcılar yöre sakinlerini sakat bırakmaya ve öldürmeye devam ediyor.


Öte yandan mayınlar, yasadışı avcıları belirli bölgelerden uzak tutarak leoparlar için hiç hesapta olmayan bir koruma alanı sağlamış durumda.


Şimdilerde ise, mayınları temizleme isteği insan ile yaban hayat arasındaki çıkar çatışmasını net bir biçimde ortaya koyuyor. Irak’ın yarı özerk Kürdistan bölgesi hızla gelişirken, muhtemel bağımsızlık girişimini körükleyecek petrol ve doğal gaz yataklarının sıcak takibi de beraberinde geliyor. Bu yatakların büyük kısmı ise leoparların yaşadığı yüksek bölgelerde bulunuyor.


Korumacılık çabaları Ortadoğu’nun büyük bir kesiminde ivme kazanmakta zorlanıyor. Gelişmekte olan çoğu bölgede olduğu gibi burada da, ekonomik riskler ve siyasi dalgalanmalarla kıyaslandığında çevre sağlığı birincil bir kaygı nedeni değil. Ama IŞİD'in ortaya çıkması, Suriye ve Irak’ta belirli bölgeleri kontrolü altına alması ve kısa bir süre önce İran’ın kapısına dayanması, İran leoparının içinde bulunduğu zor durumu bölgedeki karar mekanizmalarının dikkatinden iyice uzaklaştırmış durumda. Bölgedeki korumacıların kendilerini mayın temizleme çalışmalarına karşı koymak gibi ilk bakışta mantığa aykırı bir konumda bulmalarının nedeni de bu. İnsanların bu bölgelere geri dönmesine izin verilirse, leoparların durumunun onların merhametine kalacağını söylüyorlar.


“Çevre açısından bakıldığında mayınlar harika, çünkü insanları uzak tutuyor,” diyor Nature Iraq korumacılık grubu başkanı Azzam Alwash.



Ufuktaki Avcılar


Ahmed Kurdi, ağabeyinin Irak Kürdistanı'ndaki Süleymaniye kenti (Kürtçe Slemani olarak biliniyor)  dışındaki yol kenarı restoranında öyküler anlatıyor. Tıknaz yapısı ve narin elleri Zagros Dağları’nda dik tırmanışlar yapmaya uygun değilmiş izlenimi veriyor. Ama aslında Kurdi, leopar avı öyküleri anlatmaktan hoşlanan keskin bir nişancı.


“Kuzenimle birlikte onun İran’daki köyü civarında keçi avlıyorduk ki yukarıdaki kayaların üzerinde yavaşça hareket eden büyük bir hayvan gördük,” diyor Kurdi ateş etme hareketini taklit ederek. “Çok uzaktaydı ama yine de denemeden yapamadım.”


Leopar postu piyasası büyük oranda ortadan kalkmış durumda ama böyle farklı bir hayvanı pusuya düşürmenin yine de belli bir prestiji var. Bu nedenle leopar öldürenlere verilen ağır cezaların, yılmaz avcıları caydırmakta pek işe yaradığı söylenemez.


Oysa kara mayınları insanları bazı tepelerden uzak tutmakta çok işe yarıyor. İşte bu alanlar leoparların favori uğrak yerleri haline gelmiş durumda.


 “Hayvanların çoğu şimdi mayınların bulunduğu yüksek kesimlerde yaşıyor. Oraya gidemiyoruz, dolayısıyla avlayamıyoruz,” diyor Kurdi, isteksizce de olsa silahını bir kenara koyma kararının nedenini açıklarken.


Aslında leoparlar kara mayınlarının tehlikelerinden tamamen bağışık değil.


Zamanlarının büyük kısmını ağaçlarda ya da kayaların üzerinde geçiren bu çevik hayvanlar, ağırlıkları dört ayak üzerine bölününce, 80 kiloyu geçkin ağırlıklarda patlayan tanksavar mayınlarını harekete geçirmeyecek kadar hafifleşiyorlar.


Ancak en az iki tanesinin, bölgenin her yerine yayılmış İtalyan yapımı V69 anti personel mayınının çatalını ve fünyesini harekete geçirerek öldüğü tahmin ediliyor. Ayrıca, patlayıcılarla dolu bir dağ geçidinde dolaşırken bir bacağını kaybettikten sonra kan kaybından ölen leopara ait bir video da etrafta dolaşıyor.


Mayın Koruması


Ölümcül cihazların, İran leoparının Zagros Dağları'nda varlığını sürdürmeye katkıda bulunması sıra dışı bir durum gibi görünüyor. Ama bölgedeki hayvanlarının durumu her zaman yöre sakinlerinin kaderiyle yakından bağlantılı oldu.


Alwash, avcıların dışında, mayınların temizlenmesi sonucu Süleymaniye ve diğer küçük şehirler civarında yapılaşmaya uygun araziler ortaya çıkmasının da leoparların doğal ortamlarını hızla yok etmesinden korkuyor. Bu şehirlerin durmaksızın büyümesi kaygılarının sağlam temellere dayandığını ortaya koyuyor.


Birkaç yıl önce Irak’taki Dukan Gölü yakınlarında bir dağlık bölge mayından arındırılmış, araziye buradaki en büyük yerel parti olan Kürdistan Yurtseverler Birliği tarafından el konulmuş ve ardından etrafı çevrilip inşaata hazırlanmıştı.


Bazı Iraklılar mayın dolu arazide dolaşmak için “tehlike geçti” açıklamasını dahi beklemiyor.


“Hemen her gün yaptığımız işi durdurmak zorunda kalıyoruz çünkü insanlar hayvanları mayın tarlalarından sürüyor,” diyor Sterling Global Operations’da proje müdürü olarak çalışan Chris Bull. Irak Kürdistanı’ndaki çoğu mayın temizleme kuruluşu gibi onlar da yeni petrol ve doğalgaz rezervleri peşindeki uluslararası enerji şirketleri tarafından destekleniyor.


1980’lerin sonlarında Irak hükümeti, bittiğinde 4 bini aşkın Kürt köyünü yok etmiş olacak bir planı devreye sokmuştu. Böylelikle Saddam Hüseyin, istemeden de olsa dağlarda yaşayan insanların sayısını azaltmış ve hayvan nüfusunun artmasına yol açmıştı. Ancak birkaç yıl sonra ABD’nin kuzey Irak üzerinde uçuş yasağı ilan etmesinin –ve hükümet güçlerinin geri çekilmesine neden olmasının- ardından, kırsal kesimdeki bu ailelerin çoğu memleketlerine geri döndüler. Yöredeki çevreciler, insan nüfusunun artmasının dağlık kesimdeki yaban hayatının zarar görmesi anlamına geldiğini söylüyor.


İran’daki Durum


İran’da durum, hem büyük kediler hem de onlarla bir arada yaşayan yöre sakinleri açısından farklı gelişti.


İran leoparı nüfusunun burada çok daha büyük olması, komşu Irak’a kıyasla yerel mitolojide bu hayvana çok daha önemli bir yer kazandırıyor. “Antik İran’da gücün ve cesaretin sembolüydü,” diyor İran Leoparı Projesi kurucu ortaklarından Amirhossein Khaleghi. Leopar postunun kimi imparatorluk hanedanları tarafından bayrak olarak kullanıldığını söylüyor.


Ama folklorik açıdan önemli olmaları leoparın yaşamını kolaylaştırmış değil. İran’ın ölümcüllüğü ile ünlü yollarından karşıya geçmeye çalışan çok sayıda leopar ölüyor. Bazı leoparlar ise, hiçbir yiyecek şansı olmadan kendilerini geçilmesi olanaksız otoyol kapanına kısılmış olarak buluyor. Bundan da daha tehlikeli olan şey ise aşırı avlanma ve koyun ile sığırlarını bu yırtıcı hayvana kaptırmaktan korkan çiftçilerin mücadeleci tutumu.


“Leoparların avladığı hayvanların sayısı, doğa koruma alanlarının sınırları dışındaki alanlarda yasadışı avlananların çokluğu nedeniyle azalıyor,” diyor İran Leoparı Projesi’ni Khaleghi ile birlikte kuran Arash Ghoddousi. Yasadışı avcılar ile leoparların nasıl aynı kaynak için mücadele ettiklerini araştırıyor.


“Leoparlar yakındaki köylere av aramaya gidiyor. Bu da hayvanları sığır yetiştiricileriyle çatışma haline sokuyor, onları zehirliyorlar veya tüfekle öldürüyorlar,” diyor Ghoddousi.


İran ve Irak’ta leoparları korumak ve avcıların peşine düşmek orman korucularının görevi. Karşılaştıkları zorluklara rağmen, yasadışı avcıları cezalandırma ve leopar postu satan pazarcıları uzaklaştırma konusunda oldukça başarılı sayılırlar.


Politik Bir Hayvan


İran leoparı, Uluslararası Doğa Korumacılık Birliği tarafından nesli tükenme tehlikesi altında olan hayvanlar listesine alınmış durumda.


İran leoparının ne derecede tehlikede olduğunu anlamak ise çok zor. Resmi sayım rakamları yok. Sayılarını belirlemek için yapılan bağımsız çalışmalar ise donanımların çalınması nedeniyle sürekli sekteye uğruyor. IUCN tarafından edinilen en iyi tahminler, çoğunluğu İran’da olmak üzere toplam nüfuslarını bin civarında olarak belirliyor.


Nature Iraq’ın leoparları fotoğraflamak ve kimliklerini tespit etmek için kullandığı 10 fotokapanın tamamı, İran Leoparı Projesi tarafından İran’ın Gülistan Ulusal Parkı’na yerleştirilen 80 cihazın ise 24 tanesi çalınmış.


Yaşanan tüm olumsuzluklara rağmen, hem İran Leoparı Projesi hem de büyük kedi koruma grubu Panthera aynı tahmini nüfus rakamlarını elde ettiler. İran leoparının toplam nüfusunun 500 ila 800 civarında olduğunu tahmin ediyorlar ama doğal ortamları daraldıkça sayılarında azalma meydana gelmesinden çekiniyorlar.


Bunun dışında bir de bölgesel dalgalanmalar var. IŞİD, Amerika liderliğindeki hava akınlarının bazı şehirlerdeki saldırılarını zayıflatması sonucu son haftalarda hızını kaybetti. Ama Irak’ın bazı bölgelerinde yine de saldırılara devam ediyor. Leoparlara şu anda ek koruma sağlamak ve bir taraftan da kedinin zor durumunu duyurmaya kaynak ayırmak, öncelik hatalarını ortadan kaldırabilir.


Leoparlar açısından bakıldığında, Ortadoğu’nun karmaşasından ortaya iyi bir şeyler çıkabilir. Kürt Bölgesel Yönetimi her yıl, enerji şirketlerinin ilgisini çekmeyen arazilere, özellikle de leoparların çok olduğu dağlık kesimlere yönelik olarak insani yardım fonu ayırıyor.


Bu yılki ödenek, IŞİD'e karşı verdikleri mücadeleye destek sağlamak amacıyla Kürt peşmergelere ayrılmış. “Güney Irak ile yaşanan siyasi gerginlik ve sürmekte olan çatışmalar, daha fazla mayın tarlasının temizlenmek üzere serbest bırakılmasını yavaşlatıyor,” diyor mayın temizleme müdürü Bull.


Yani leoparlar bir süre daha mayın tarlalarında leoparlar gizlenebilir.


İranlı ve Iraklı Kürt otoriteleri daha fazla doğa koruma alanı açmaktan bahsediyorlar. Ama leoparların da İran aslanı ve Hazar kaplanının peşinden yok olmaya doğru gideceğine inanmak için her türlü neden var.


Yetkililer, enerji şirketlerinin panterin doğal ortamlarına girmesini engellemeye pek istekli görünmüyorlar. Kürt Bölgesel Yönetimi ekonomisinin yüzde 95’ini petrol ve doğalgaz oluşturuyor. Genç İranlılar ülkelerindeki olağanüstü yaban hayat çeşitliliğinin farkına varmaya başlamış görünüyorlar. Ancak hükümetin büyük destek aldığı kırsalda avcılığın kökeni öylesine derin ki, bu geleneksel faaliyetin üzerine fazla sert gitmesi ihtimal dışı görünüyor.


Emekli avcı Ahmed Kurdi hayal olabilecek kadar iyimser bir öngörüde bulunuyor.


 “Leopar çok güçlü,” diyor. “Olağanüstü bir hayvan. İstesek bile hepsini öldüremeyiz.”

Yorum Yaz

Toplam Yorum: 0

Yorum yapabilmek için giriş yapmanız gerekmektedir.


Ghost is Here

GİRİŞ YAP

Kullanıcı adı ve şifrenizle giriş yapabilirsiniz.

Şifremi Unuttum Üye Olmak İstiyorum

İletişim İzni Koşullarını okudum, kabul ediyorum.
Zaten üyeyim

Lütfen kayıtlı email adresinizi giriniz.

Geri Dön

VEYA