Fotoğraf: Imaginary Forces

50 Yıllık İlerleme
Varsın ülkelerde hava, su ve toprak 50 yıl öncesine oranla daha temiz. Bizi bekleyen görev: Bu başarıyı büyütmek, temiz enerji kaynaklarını geliştirmek ve doğayı daha önce hiç olmadığı kadar büyük koruma altına almak.

50 Yıllık Hasar
Küresel bir kriz: Hızlı ısınan bir iklim, artan yok oluş hızı ve giderek büyüyerek doğayı daha da fazla gasp eden nüfus.

1970 İlk Dünya Günü
Nisan’da yaklaşık 20 milyon kişi, doğa koruma önlemlerinin zorunluluğuna dikkat çekmek amacıyla ABD’de sokağa döküldü.

1972 ABD Pestisiti Yasaklıyor
Yeni Çevre Koruma Yasası kapsamında DDT’nin yaban hayatı, doğal çevre ve olasılıkla da insan sağlığı üzerinde zararlı olduğu ilan edildi.

1972 Stockholm Konferansı
BM tarafından düzenlenen İnsan Çevresi Konferansı, dünyada çevre konusunda yapılan ilk uluslararası toplantıydı. Başlangıç tarihi (5 Haziran) Dünya Çevre Günü olarak kabul edildi.

1972 Nehirlerin Temizlenmesi
Temiz Su Yasası’nın kirliliğe yönelik düzenlemeleri ile ABD sınırları içindeki nehir, akarsu, göl, sulak arazi ve kıyı bölgelerindeki başlıca temizlik faaliyetlerine önayak olundu.

1975 Türkiye’deki İlk Tür Koruma Hareketi: Kelaynaklar
Birecik’teki popülasyonu tarımda ilaçlama nedeniyle tükenme noktasına geldi. Koruma çalışmaları, Türkiye’de çevreci hareketin yeşermesine ve ülkemizin doğa koruma tarihinde önemli bir rol oynayan Doğal Hayatı Koruma Derneği’nin kurulmasına yol açtı.

1973 Türlerin Kurtarılması
Tehdit Altındaki Türler Yasası, listelenen hayvan ve bitkilerin habitatlarına girişi kısıtladı. Yasa, ABD’de mülkiyet hakkını çiğnediği şeklinde eleştiriliyor.

1976 Seveso, İtalya’da Kimya Tesisi Kazası
Zehirli buhar binlerce insanı kayıtlara geçen en yüksek dioksin düzeyine maruz bıraktı.

1978 Love Canal Felaketi
Toprağa gömülen zehirli kimyasallar Niagara Şelaleleri (New York) yakınlarında, Love Canal’da yaşayan yüzlerce insanı hasta etti –olay, dikkatleri endüstriyel atıkların tehlikelerine yöneltti.

1979 Üç Mil Adası
Pennsylvania’daki bir nükleer tesiste yaşanan kısmi erime, ölüme yol açmasa da olay birçok Amerikalıyı nükleer enerji karşıtı kıldı.

1980 Alaska Kırsalları Korunuyor
Alaska Ulusal Menfaat Alanları Koruma Yasası ile ulusal parklar, koruma alanları ve sığınaklar dâhilinde 40 milyon hektarı aşkın kırsal alan korumaya ayrıldı. 

1980 “Superfund” Programı Başlatıldı 
Bu fon, ABD Çevre Koruma Ajansı’nın tehlikeli atık alanlarını temizlemesine olanak tanıyor. Kirliliğe neden olanların temizliği bizzat gerçekleştirmesi ya da temizlik giderlerini üstlenmesi gerekiyor.

1985 Ozon Deliğinin Keşfi 
Biliminsanları Antarktika üzerinde koruyucu ozon tabakasında daha önce görülmemiş şiddette bir incelme (kırmızı) gözlemledi. Failler: kloroflorokarbonlar ve diğer kimyasallar.

1986 Çernobil Nükleer Kazası 
Sovyetler Birliği’nde, Çernobil santralindeki bir nükleer reaktörde patlama yaşandı. Patlama ve radyasyon 30 kişinin yaşamını yitirmesine ve yaklaşık 2800 kilometrekarelik bir alanın boşatılmasına yol açtı. Bu olay nükleer enerji konusundaki kuşkuları daha da artırdı.

1987 Montreal Protokolü
Dünya liderleri ozon deliğinin ortaya çıkarılmasından yalnızca birkaç yıl sonra incelmeye yol açan maddelerin kullanımını aşamalı olarak durdurma konusunda anlaşmaya vardı. Anlaşmayı tüm ülkeler onayladı.

1987 Akdeniz Fokları 
Türkiye’de 1987 yılında Sualtı Araştırmaları Derneği’nce kıyılarımızda başlatılan koruma çalışmaları Çevre Bakanlığı işbirliği ile sürüyor.

1988 Sera Etkisi Saptandı
NASA iklimbilimcisi James Hansen, ABD Kongresi’ne fosil yakıt kullanımıyla açığa çıkan karbondioksit ve diğer ısı–tutucu gazların gezegeni çoktan ısıtmaya başlamış olduğu bilgisini verdi.

1989 Exxon Valdez
Dev tanker, Alaska’da yer alan Prens William Koyu’na 42 milyon litre ham petrol saçılmasına yol açtı.

1990 Uluslararası Fildişi Ticareti Yasağı
Getirilen yasak, Afrika fillerinin yasadışı avını kısa süreliğine yavaşlattı. 2016 yılında Kenya yasadışı avda caydırıcılık amacıyla ele geçirilen fildişlerini ateşe verdi.

1990 İlk Hükümetlerarası İklim değişikliği Paneli
Panel ilk küresel ısınma uyarısı raporunu yayınladı. Yarım yüzyıl içinde öngörülerin çoğunluğu gerçekleşti.

1990 Asit Yağmuruyla Mücadele  
ABD Temiz Hava Yasası’nda asit yağmuru ve ozon tabakasındaki incelmeyi azaltmaya yönelik iyileştirmeler, daha temiz benzin kullanımını zorunlu kıldı.

1991 Gelinciklerin Dönüşü
Doğada soyu tükenen karaayaklı gelincikler, esaret altında üreme programından sonra, ABD Balık ve Yaban Hayatı Koruma İdaresi tarafından yeniden Batı Amerika’ya salındı. Hâlâ tehdit altında sınıfında.

1991 Kuveyt Petrol Yangınları
İran Körfez Savaşı sonrasında Irak, Kuveyt’teki 600’ü aşkın petrol kuyusunu ateşe verdi. Yaklaşık 1,5 milyar varil petrol yandı ya da çevreye saçıldı.

1995 Kurtlar Yellowstone’a Döndü 
Ulusal parka yeniden salınan gri kurtlar, Kanada geyiklerindeki nüfus artışı nedeniyle bozulan ekosistemin dengeye oturmasına yardımcı oldu.

1995 Amazon Orman Kayıpları
Ormansızlaştırma hızı, çoğunlukla sığırlar için otlak açılması nedeniyle dramatik biçimde arttı –bu artış, aynı zamanda, Brezilya sığır ithalatında yaşanacak büyümeye de işaret ediyordu.

1995 Akbaşlı Amerikan Kartalı
“Nesli tükenme tehlikesi altında” sınıfından “tehlikede” sınıfına yükseltildi. Sonrasında ise listeden çıkarıldı –bugüne dek 90 hayvan ve bitki türünden yalnızca biri bu hedefe ulaşabildi.

1996 Bitki ve Hayvan Ticareti  
1996 yılında, Türkiye’nin taraf olduğu Tehlike Altındaki Türlerin Uluslararası Ticaretine İlişkin (CITES) Sözleşme ile yabani bitki ve hayvan türlerinin ticaretine düzenleme getirildi.

1997 Amfibi Kıyameti
İnsanların yaydığı kitrid mantarının yüzlerce kurbağa ve semender türünü öldürdüğü  doğrulandı.

1997 Kyoto Protokolü
İklim değişikliğini tartışmak üzere 37 ülke –ve Avrupa Topluluğu– karbondioksit emisyonlarını sona erdirme konusunda görüş birliğine vardı.

1999 Altın Pirinç 
Pirinç –Afrika ve Asyalıların gıda besin değerini artırmak üzere– genetik mühendislik yoluyla A vitaminince zenginleştirildi. 

Devamını National Geographic Türkiye’nin Nisan sayısında okuyabilirsiniz.