Gya Ice stupa. (90 kms from Leh towards east) https://goo.gl/maps/g44QnJ2VTBQ2 Gya Village is the first Village settlement of Ladakh. The village is still not been influenced by the modernization and it still works on old sustainable lifestyles. The youth association Gya is one of the most active group in Ladakh and they provide platforms for upcoming youth of their village through workshops and education coaching camps. This Ice stupa is been built by the youth of Gya and is India’s first Ice Cafe. The Ice stupa is made near a stream, although unlike others this Ice stupa won’t provide water for irrigation but they are planning to use this water for plantation. This winter Gya has been main attraction for winter destination for both locals and outsiders as an alternative to Phyang ice stupa last year. NOTES NAME - NAWANG PHUNTSOG AGE - 27 yrs OCCUPATION - ELECTRICTION " I heard about the ice stupa competition and thought would be nice to buid ice stupa. I told my friends about the competition and not many showed interest in it. So finally we three agreed to make ice stupa. I visited Phyang ice stupa last year and I have seen lots of people are visiting there, so I thought our ice stupa at Gya would be a tourist attraction in winter" NAME - JIGMET TUNDUP AGE - 32 yrs OCCUPATION - FARMER " Initially when i heard about the ice stupa making competition from my friends I got excited as i would get an opportunity to learn new work in winter." TECHNICAL CHALLENGES The main challenge was to build the dome and we gathered all the information from others how they are making dome. We don't want to our dome to be weak unsuccesful. Finally we built our dome with 20ft GI pipe and it was quite strong. IDEA ABOUT ICE CAFE ? There were lots of visitors at ice stupa and since Gya is quite far from Leh, they were asking about restaurants nearby. Finallly some people started asking about tea and snacks. Then one day bus full students manjushri school came to visit

Tatlısu kaynağı olarak bel bağladığınız kar örtüsü hızla erir ve buzullar, dağ zirvelerine doğru çekilirse ne yaparsınız? Hindistan’da, ülkenin kuzey ucundaki Ladakh bölgesinde halk, iklim değişikliğiyle, çaresiz çiftçilerin gereksinim duyduklarında suya ulaşabildikleri dev “buz takkeleri” yaratarak başa çıkıyor.

Yazı: Arati Kumar-Rao
Fotoğraflar: Ciril Jazbec

Hindistan’ın kuzey ucunda, Himalayalar’ın ardında yüksek bir plato olan Ladakh saldırı altında. Düşman, su kaynaklarının önünü kesiyor ve ekilebilir arazileri kurutuyor. Uzun yıllar boyunca bölgede buğday ve arpa yetiştiren, keçi güden çaresiz çiftçiler kurak araziyi terk edip, İndus Nehri’nin ötesine, Leh kentine kaçıyor. Sonam Wangchuk ile birlikte çıktığımız araba yolculuğundayız. Yolculuk amacımız, kurduğu savunma alanlarını incelemek. Stupa olarak adlandırdığı bu savunma alanlarını (buz takkeleri) incelemek üzere 2 bin 500 kilometre yükseklikteki geçitleri aşıyor, vadilerden geçiyoruz.

Bu girişiminin yanı sıra Ladakh’ta bir de alternatif okul kurmuş olan Wangchuk, “Düşman üniforma giymiyor, hiçbir ulus–devlete bağlı değil ve hiçbir otomatik silahı yok,” diyor. “Sınırların yıldıramadığı bu düşman hiçbir uluslararası yasaya da boyun eğmiyor. Biz Ladakhlılar çok farklı bir savaşın ön saflarındayız.”

Sözünü ettiği düşman, iklim değişikliği. Son kırk yıldır ortalama kış sıcaklıklarında görülen yaklaşık 1 derecelik artış, Ladakh’ın su döngüsünden kritik önemde bir halka koparmış. Pakistan ile Hindistan’ın arasına sıkışmış bir konumda olan ve Himalayalar tarafından güneybatı musonlarından korunan Ladakh yılda yalnızca yaklaşık 110 mililitre yağmur alıyor. Kış aylarında yağan kar ve dağlarda oluşan buzullar kentin can damarı. Ancak yakın dönemlerde kar yağışında yaşanan değişimler ve kar örtüsünde baharda, ekim zamanından önce başlayan erime, yanı sıra da buzulların dağların yükseklerine kadar çekilip, geçmişe oranla daha geç erimeye başlaması gibi bir gerçekle yüz yüzeler.

“Kar örtüsünde kış sonunda yaşanan erime ile buzulların baharda erimesi arasındaki boşluk gün geçtikçe büyüyor,” diye açıklıyor mühendislik eğitimi almış olan  Wangchuk. Söz konusu bu aralık ve baharın bu denli kurak geçmesi tarımı olanaksız hâle getiriyor. “Bizim karbon ayak izimiz göz ardı edilebilecek düzeyde, ama değişen iklimin darbesi bizi vuruyor,” diyor. Ladakhlıların iklim değişikliğini durdurması olanaksız ama buz stupaları bahar suyunun bir bölümünü geri döndürebilir.

Çevre yolundan saparak Pakistan sınırına yaklaştığımız sırada Wangchuk bana kendi öyküsünü anlatıyor. 2013’te bir köprünün gölgesinde kalan buzun alçak rakımda ve yazın en sıcak dönemlerinde dahi erimeden kalabildiğini gözlemlemiş. Ve köylülerin baharda kullanmak üzere suyu kışın dondurmalarına yardım edebileceğini fark etmiş. Geniş buzul alanlarının gölgelenmesi kullanılabilir bir yöntem olmasa da, yüksek bir tümseğin kendi içine gölge sağlayabileceğini, hatta yanal alanlar ne kadar dik olursa güneşte kalan bölgelerin de o kadar azalacağını düşünmüş.

Shara Phuktsey köyü yakınlarındaki bu stupa, 2019’da yapılan bir yarışmada en büyük stupa ödülünü kazandı. Yaklaşık yedi milyon litre su depolayan bu yapı, dört köyün tarlalarının sulanmasına yardımcı oldu. Stupa ayrıca turistleri de kendine çekti: Buzul tırmanışçıları, dik yamaçlarına tırmanmak üzere bölgeye geldi.

Stupa, Budizm’de saygı gösterilen kalıntılara ev sahipliği yapan taş ya da çamurdan yapılmış kubbemsi anıtlara verilen ad. Wangchuk ve öğrencileri ilk buz stupalarını Kasım 2013’te oluşturmuş. Leh yakınlarındaki bir akarsuyun sularını dağdan inen bir borudan geçirmiş ve sonrasında da dikey bir boru aracılığıyla bir ağza yönlendirmişler. 

Wangchuk’un ekibi, borunun ağzını sıcaklığın sıfırın altında olduğu gece saatlerinde açıyor. Püsküren küçük su damlacıkları yere düştükleri anda donuyor. Ve etrafında, yavaş yavaş, tepe noktası sivri bir buz tümseği oluşuyor. 

Yaptıkları ilk test stupası tam olarak 6 metre yüksekliğindeymiş: 150 bin litre su depolamış ve mayıs ayına kadar erimeden kalmış. Wangchuk, işte o tarihten itibaren Ladakh dolaylarındaki köylülere stupa inşa yöntemlerini öğretmeye başlamış. Çok geçmeden, 2019 yılında, içlerinden ikisi 30 metreden daha yüksek olan 12 stupa inşa etmişler. Bu yıl yapılan stupa sayısı ise 26 ve aralarından dokuzunun yüksekliği de 30 metreyi aşıyor.

Sarp uçurumun kıyısından ilerleyerek Karith köyüne varıyoruz. Wangchuk ortaokul öğrencileri tarafından bir kahraman gibi karşılanıyor. Bu öğrenciler 2016 yılında köyün ilk stupasını yapmışlar. “Çocukların dünyada olup bitenlerden ve bunun bizleri nasıl etkilediğinden haberdar olmasını istiyoruz,” diyor okul müdürü Muhammed Ali. Wangchuk ise olan bitenin Ladakh’a yaşattıklarını tüm dünyanın fark etmesini istiyor. 

“Aslında stupalar büyük kentlerdeki karbon yoğun yaşam tarzını değiştirmek için bir uyandırma alarmı,” diyor.